Có tiền nhàn rỗi là mua vàng: Công thức từ thời ‘các cụ’ liệu còn đúng?

Từ "két giữ tiền" thành tài sản đầu tư

Trong nhiều thập kỷ, với không ít người Việt, vàng gần như là lựa chọn mặc định mỗi khi có khoản tiền nhàn rỗi. Mua vàng, cất giữ và chỉ bán khi cần tiền là thói quen phổ biến của nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, xuất hiện trong tập podcast mới đây của VnExpress, ông Đoàn Việt Công, Quản lý Chương trình Tài chính tại Viện Nghiên cứu Quản trị Tài chính và Công nghệ Giáo, cho rằng cách tiếp cận này xuất phát từ bối cảnh của nhiều năm trước, khi người dân gần như chỉ có hai lựa chọn để cất giữ tài sản là gửi tiết kiệm hoặc mua vàng.

Theo ông Công, trước năm 2000, đầu tư bất động sản đòi hỏi số vốn lớn, mạng lưới ngân hàng chưa phát triển rộng khắp, đặc biệt tại các vùng nông thôn, miền núi. Giá vàng cũng không biến động từng ngày như hiện nay nên người dân ít quan tâm đến việc lựa chọn thời điểm mua hay bán.

“Hiện tại tôi không xem vàng là công cụ tích lũy đơn thuần mà coi đây là một tài sản đầu tư. Tôi chỉ cân nhắc mua khi giá vàng đã điều chỉnh đủ sâu sau một giai đoạn tích lũy và xuất hiện các yếu tố kinh tế hoặc địa chính trị có thể hỗ trợ xu hướng tăng giá trong tương lai”, ông nói.

Cũng theo vị chuyên gia, nếu chỉ nhìn ba năm gần đây sẽ thấy vàng biến động rất mạnh, nhưng đặt trong chu kỳ dài hơn 55 năm kể từ năm 1971, thị trường đã nhiều lần lặp lại mô hình quen thuộc: Tăng rất mạnh rồi điều chỉnh sâu.

Ví dụ như giai đoạn 1971-1975, giá vàng tăng khoảng 430% rồi giảm 45%; giai đoạn 1978-1982 tăng 247% rồi giảm 54%; sau khủng hoảng tài chính năm 2008 tăng 137% rồi giảm 34%; giai đoạn khủng hoảng nợ công 2011-2015 tăng 182% rồi giảm 46%.

Như vậy, sau mỗi chu kỳ tăng bằng nhiều lần, giá vàng thường điều chỉnh khoảng 35-50% trong khoảng 25-30 tháng.

Đối với chu kỳ hiện nay, ông Công cho rằng từ năm 2022, vàng được hỗ trợ bởi nhiều yếu tố như xung đột Nga - Ukraine, căng thẳng Mỹ - Iran hay xu hướng phi USD hóa của nhóm BRICS. Giá vàng đã lập đỉnh vào đầu năm trước khi giảm khoảng 30% trong vòng 6 tháng.

Theo chuyên gia, lịch sử cho thấy giá vàng thường giảm khi ba yếu tố cùng xuất hiện: Lãi suất duy trì ở mức cao đủ lâu khiến dòng tiền chuyển sang các tài sản sinh lãi; các cú sốc địa chính trị hạ nhiệt; và áp lực chốt lời sau giai đoạn tăng nóng khiến dòng vốn đầu cơ rút khỏi thị trường.

Ông đánh giá hiện cả ba yếu tố này đều đang xuất hiện ở mức độ nhất định.

Vẫn nên có vàng, nhưng không nên "all in"

Một điểm đáng chú ý là dù nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới vẫn tiếp tục mua vàng, ông Công cho rằng nhà đầu tư cá nhân không nên coi đây là tín hiệu để mua theo.

Bởi động cơ của ngân hàng trung ương hoàn toàn khác với nhà đầu tư cá nhân. Họ mua vàng nhằm phục vụ dự trữ quốc gia, đa dạng hóa tài sản và giảm phụ thuộc vào đồng USD, thay vì tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn.

Các ngân hàng trung ương cũng có thể kiên trì mua trong chu kỳ kéo dài 5-15 năm mà không quá quan tâm đến biến động giá từng giai đoạn. Trong khi đó, phần lớn nhà đầu tư cá nhân khó có thể duy trì tâm lý vững vàng nếu phải nắm giữ tài sản đi ngang hoặc giảm giá trong nhiều năm liên tiếp.

Vì vậy, theo vị chuyên gia, tín hiệu mua vàng của các ngân hàng trung ương chỉ cho thấy khả năng giá vàng khó giảm quá sâu trong dài hạn, chứ không đồng nghĩa đây là thời điểm thích hợp để mọi nhà đầu tư cá nhân mua vào.

“Chúng ta có thể vẫn giữ tinh thần của các cụ. Nhưng thay vì giữ quan điểm ‘có tiền nhàn rỗi là mua vàng’, chúng ta nên chuyển thành ‘có tiền nhãn rồi thì mua vàng một phần’, còn lại chia sang các lớp tài sản khác nhau, với các tỷ trọng khác nhau”, ông Công khẳng định.

Việc nắm giữ bao nhiêu vàng trong danh mục đầu tư cũng cần xuất phát từ mục tiêu tài chính, kỳ vọng lợi nhuận cũng như khả năng chịu rủi ro của từng cá nhân.

Những người lớn tuổi, có khẩu vị rủi ro thấp, có thể phân bổ tỷ trọng vàng cao hơn một chút trong danh mục. Trong khi đó, người trẻ có thể giữ tỷ trọng vàng ở mức vừa phải và dành thêm nguồn lực cho các tài sản có khả năng sinh lời cao hơn.

Ông Công cho biết, xét trên bình quân hơn 50 năm, vàng mang lại mức sinh lời khoảng 9% mỗi năm, trong khi đó, chứng khoán đạt khoảng 13% mỗi năm, còn gửi tiết kiệm được xác định khoảng 7% mỗi năm. Với bất động sản, mức sinh lời phụ thuộc từng loại hình và vị trí, đặc biệt các khu vực hưởng lợi từ hạ tầng có thể đạt mức cao hơn.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh vàng vẫn đóng vai trò quan trọng trong danh mục vì thường tăng giá tốt khi kinh tế hoặc địa chính trị bất ổn.

Đừng chạy theo thị trường

Theo ông Công, nhà đầu tư có thể lựa chọn hai phương pháp phân bổ tài sản.

Thứ nhất là phân bổ thụ động, tức xác định tỷ trọng từng loại tài sản ngay từ đầu và định kỳ tái cân bằng danh mục theo quý, nửa năm hoặc một năm. Khi một tài sản tăng quá mạnh, nhà đầu tư bán bớt để đưa danh mục trở về tỷ trọng ban đầu.

Thứ hai là phân bổ chủ động, tức liên tục điều chỉnh tỷ trọng theo diễn biến chu kỳ kinh tế và thị trường. Song phương pháp này đòi hỏi kiến thức, kinh nghiệm và khả năng dự báo cao nên không phù hợp với số đông.

Vị chuyên gia cho rằng nhiều nhà đầu tư thường mắc sai lầm khi bán tài sản sau khi đã giảm mạnh và chỉ mua vào khi giá đã tăng cao, nhưng cách làm đúng phải là ngược lại.

Ông lấy ví dụ, nếu một tài sản đang ở vùng giá thấp, việc kiên trì tích lũy đều đặn có thể mang lại hiệu quả cao hơn khi chu kỳ tăng quay trở lại. Trong khi đó, tâm lý chờ giá tăng mới mua khiến nhà đầu tư dễ mua ở vùng đỉnh và chịu rủi ro lớn.

Vị chuyên gia cũng nhìn nhận rằng, khái niệm "đầu tư vàng là an toàn" cần được hiểu đúng.

Theo ông, xét về dài hạn, vàng vẫn là tài sản có giá trị nội tại. Tuy nhiên, việc đầu tư vào vàng có an toàn hay không còn phụ thuộc vào mức giá mua, tỷ trọng nắm giữ và kỳ vọng của từng người. Một người mua vàng ở vùng giá thấp sẽ có tâm lý rất khác so với người mua ở vùng giá cao.

"Đầu tư vàng vẫn là đầu tư vào một tài sản có rủi ro, bởi giá vàng biến động rất mạnh và chịu tác động trực tiếp từ các yếu tố kinh tế, chính trị trên thế giới", ông nói.

Khép lại cuộc trao đổi, ông Công cho rằng vàng vẫn nên có trong danh mục đầu tư của mỗi người, nhưng tỷ trọng cần phù hợp với mục tiêu tài chính và khẩu vị rủi ro.

Quan trọng hơn, nhà đầu tư không nên dồn toàn bộ tiền vào một loại tài sản mà cần đa dạng hóa danh mục, lựa chọn phương pháp tái cân bằng phù hợp và chuẩn bị các kịch bản cho những biến động của thị trường trong dài hạn.