Có nên kéo dài thời gian giảm thuế với xăng dầu đến 30/9 hay 31/12/2026?

Một trong những vấn đề nóng nhất tại Nghị trường Quốc hội chiều 10/4 là việc giảm thuế xăng dầu, nhiên liệu bay về mức 0%.

Mặc dù, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 72 về việc giảm thuế nhập khẩu về 0% với một số mặt hàng xăng, dầu, áp dụng đến hết ngày 30/4 và nay đã đề xuất kéo dài đến 30/6 song về lâu dài, Quốc hội phải ban hành Nghị quyết về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay. 

Theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut là 0 đồng/lít; xăng, dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào; mức thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng các loại là 0%.

Đặc biệt, Quốc hội sẽ giao Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyền chủ động điều chỉnh thời gian áp dụng trong trường hợp cần thiết, nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong điều hành.

Tán thành với hai nội dung chính trong Nghị quyết, song một số ý kiến của các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) cho rằng cần cân nhắc kéo dài thời gian áp dụng giảm thuế xăng dầu về 0% để đảm bảo ổn định tâm lý và hoạt động sản xuất kinh doanh của người dân.

Đề xuất kéo dài việc giảm thuế ít nhất đến 30/9

Đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn ĐBQH TP HCM, đề xuất kéo dài thời gian thực hiện đến hết năm 2026 hoặc ít nhất đến ngày 30/9 nhằm tạo sự ổn định tâm lý cho doanh nghiệp và người dân.

Theo đại biểu, trong bối cảnh giá xăng dầu biến động mạnh, việc duy trì chính sách hỗ trợ trong thời gian đủ dài sẽ giúp doanh nghiệp phục hồi và giảm áp lực chi phí.

Đại biểu Ngân cũng nhấn mạnh, dự thảo Nghị quyết có điều khoản giao Thủ tướng quyết định cá biệt để điều chỉnh (rút ngắn hoặc kéo dài) hiệu lực. Tuy nhiên, ông nhận xét quy định này vẫn chưa đảm bảo tính ổn định về mặt tâm lý với doanh nghiệp và người dân.

Vịn này cho rằng trong trường hợp giá dầu thế giới thời gian tới hạ nhiệt, cũng không nên điều chỉnh mức thuế với xăng dầu. "Chúng ta cần chia sẻ với người dân, doanh nghiệp bị ảnh hưởng khi giá nhiên liệu tăng thời gian qua", ông Ngân nói.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng kiến nghị Chính phủ cần có chiến lược dài hạn về an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh, kiểm soát giá cả hàng hóa và tăng cường phòng chống buôn lậu xăng dầu.

Đề xuất này vấp phải lo ngại về việc hụt thu ngân sách kéo dài bởi theo tờ trình của Chính phủ, việc giảm thuế dự kiến ảnh hưởng đến thu ngân sách 7.300 tỷ đồng mỗi tháng và khoảng 18.250 tỷ trong 2,5 tháng áp dụng.

Theo Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Minh Sơn, nếu cộng thêm 8.000 tỷ đồng mà ngân sách Nhà nước đã tạm ứng quỹ bình ổn giá xăng dầu từ ngân sách, ngân sách có thể bị ảnh hưởng khoảng 26.250 tỷ đồng.

Tiếp tục tranh luận, Đại biểu Trần Hoàng Ngân cho biết doanh nghiệp, người dân trông chờ rất lớn khi một Nghị quyết được ban hành, đồng thời một quy định pháp lý cần có tính ổn định và nó phải được kéo dài.

Dẫn chứng về một phần ăn đã tăng giá từ 10.000 đồng lên 15.000 đồng do giá nhiên liệu tăng, ông nhấn mạnh cần ổn định tâm lý người dân. Việc kiểm soát giá cả rất quan trọng, trong đó cần kiểm soát cả lạm phát kỳ vọng.

"Chúng ta chưa thấy lạm phát (chỉ số CPI) thay đổi bởi độ trễ từ tác động bên ngoài đến Việt Nam cần một thời gian nữa", ông lý giải và cho biết, về vấn đề ngân sách, trong quý I, thu ngân sách đạt 823.000 tỷ đồng, tăng hơn 80.000 tỷ đồng so với cùng kỳ năm ngoái. Vì vậy, có thể dùng số tiền này để trợ cấp, phụ trợ giá xăng dầu, nhằm "giảm tổn thương cho người dân, doanh nghiệp".

Thu Ngân sách Nhà nước từ dầu thô có thể hưởng lợi vì giá dầu tăng

Trên thực tế, Việt Nam vừa nhập khẩu nhưng cũng vừa xuất khẩu dầu thô nên khi giá dầu thế giới tăng, thu ngân sách Nhà nước cũng được hưởng lợi.

Trong mức thu Ngân sách Nhà nước ước đạt 829.400 tỷ đồng của quý I/2026, tổng thu nội địa đạt 740.700 tỷ đồng, bằng 33,7% dự toán năm và tăng 12,5% so với cùng kỳ năm trước; thu từ dầu thô ước đạt khoảng 11.200 tỷ đồng, bằng 26,1% dự toán năm và giảm 15,8% so với cùng kỳ; thu cân đối ngân sách từ hoạt động xuất, nhập khẩu  đạt 77.400 tỷ đồng, bằng 27,8% dự toán năm và tăng 7,6% so với cùng kỳ.

Nguyên nhân là do năm nay Việt Nam đã chủ động dừng xuất khẩu dầu thô để ưu tiên phục vụ nhu cầu chế biến trong nước trong bối cảnh căng thẳng khu vực Trung Đông diễn biến phức tạp. 

Tuy nhiên, như năm 2022 khi giá xăng dầu tăng cao khoản thu ngân sách Nhà nước từ dầu thô năm 2022 tăng rất mạnh so với dự toán năm 2022 và thực hiện năm 2021.

Năm 2022, giá dầu thô thế giới bình quân khoảng 105 USD/thùng (tăng 45 USD/thùng so với giá ước tính khi lập dự toán); giá dầu thô xuất khẩu bình quân của Việt Nam năm 2022 đạt 829,9 USD/tấn, tăng 47,09% so với năm trước (năm 2021 tăng 68,77%, năm 2020 giảm 34,56%),…

Ở chiều ngược lại, lượng nhập khẩu xăng dầu trong quý I tăng mạnh. Theo đó, Việt Nam chi 2,9 tỷ USD nhập khẩu gần 3,4 triệu tấn xăng dầu các loại tăng 44% về lượng và gần 78% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái.

Giá xăng dầu nhập khẩu vào Việt Nam quý đầu tiên của năm tăng vọt trong bối cảnh căng thẳng khu vực Trung Đông leo thang. Tính đến tháng 3, giá xăng dầu các loại nhập khẩu vào Việt Nam bình quân khoảng 1.221 USD/tấn, gần như gấp đôi so với tháng 1. 

Vì vậy, nếu áp dụng thu thuế như thông thường, sẽ làm khuếch đại tác động tiêu cực của giá dầu tăng cao. Theo PGS.TS Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân, khi giá xăng dầu thế giới tăng sốc làm giá trong nước tăng lên, nếu giữ nguyên thuế sẽ khiến thu ngân sách tăng mạnh.

Ông lấy ví dụ, mức thuế nhập khẩu xăng dầu là 10% (thuế nhập khẩu), nếu giá nhập khẩu chỉ 20.000 đồng thì doanh nghiệp nộp thuế 2.000 đồng. Nhưng nếu giá nhập khẩu tăng lên 30.000 đồng thì thuế nhập khẩu 10% tương ứng 3.000 đồng. Tương tự, thuế VAT cũng đánh theo giá xăng dầu trong nước nên giá càng cao thì giá trị tuyệt đối thu được của thuế càng nhiều.

Trên thực tế, giá xăng dầu nhập khẩu tăng cao đã ảnh hưởng trực tiếp đến giá xăng dầu trong nước. So sánh với đầu năm nay, giá xăng các loại tại thời điểm tối ngày 9/4 tăng khoảng 21 - 24% so với đầu năm. Trong khi đó, giá dầu diesel tăng gấp đôi còn dầu mazut tăng 69%.

Tuy nhiên, mức tăng này đã được hạn chế nhờ việc sử dụng quỹ bình ổn và giảm một loạt loại thuế về 0% trong đó có thuế nhập khẩu. Vì vậy, Việt Nam hiện đang là một trong những quốc gia có mức giá xăng dầu "dễ chịu" nhất trong khu vực.