Chuyên gia đánh giá về hoạch định chính sách năng lượng trong tăng trưởng GDP

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Ban Hệ thống Tài khoản quốc gia, Cục Thống kê (Bộ Tài chính), cách tiếp cận này đang bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển dịch cơ cấu và hội nhập ngày càng sâu rộng.

Từ góc độ hoạch định chính sách, đại diện Ban Hệ thống Tài khoản quốc gia, Cục Thống kê đề cập đến 2 hệ quả của cách tiếp cận này.

Thứ nhất, rủi ro sai lệch trong dự báo nhu cầu điện. Các mô hình dự báo dựa trên tăng trưởng GDP, nếu không điều chỉnh theo tổng sản lượng và cấu trúc ngành, có thể đánh giá thấp hoặc đánh giá cao nhu cầu điện trong tương lai. Điều này trở nên nguy hiểm đối với các quyết định đầu tư dài hạn trong lĩnh vực điện lực, nơi sai lệch dự báo có thể dẫn đến dư thừa công suất hoặc thiếu hụt nguồn cung, kéo theo chi phí kinh tế và xã hội lớn.

Thứ hai liên quan đến việc thiết kế và đánh giá chính sách tiết kiệm năng lượng. Khi hệ số đàn hồi điện/GDP được sử dụng như một chỉ báo hiệu quả, các biến động của chỉ số này dễ bị gán cho nguyên nhân hành vi hoặc công nghệ, trong khi phần lớn có thể bắt nguồn từ thay đổi cơ cấu sản xuất. Như vậy, có thể dẫn đến các chính sách can thiệp thiếu trọng tâm.

Để khắc phục những hạn chế trên, theo bà Nguyễn Thị Mai Hạnh cần sự điều chỉnh căn bản trong khuôn khổ phân tích chính sách năng lượng. Trước hết, thay vì đặt GDP ở vị trí trung tâm, phân tích nên xuất phát từ tổng sản lượng và cầu cuối cùng, phù hợp với logic kế toán sản xuất và tiêu thụ năng lượng.

Việc sử dụng các chỉ tiêu như nhu cầu điện cho một đơn vị cầu cuối cùng hay các hệ số lan tỏa sản lượng của ngành điện, cho phép lượng hóa mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và tiêu thụ điện một cách nhất quán hơn.

Những chỉ tiêu này không chỉ phản ánh quy mô tăng trưởng mà còn cho phép phân rã tác động của thay đổi cơ cấu ngành và công nghệ. Qua đó, các nhà hoạch định chính sách có thể đánh giá chính xác hơn nguồn gốc của tăng trưởng nhu cầu điện, thay vì dựa vào các chỉ báo tổng hợp khó diễn giải.

Bên cạnh đó, cần nâng cao tính nhất quán giữa các mục tiêu kinh tế và năng lượng. Khi các kịch bản phát triển kinh tế được xây dựng đồng thời với các kịch bản nhu cầu điện trên cùng một nền tảng kế toán, rủi ro mâu thuẫn nội tại giữa các chính sách vĩ mô sẽ được giảm thiểu. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi đồng thời nhiều mục tiêu, từ tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu đến giảm phát thải.

Theo bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, tăng trưởng kinh tế không thể được hiểu một cách giản đơn là tăng trưởng GDP. Bên cạnh GDP, hệ thống tài khoản quốc gia còn cung cấp nhiều chỉ tiêu quan trọng khác như tổng thu nhập quốc dân (GNI), thu nhập quốc dân khả dụng (NDI), tiết kiệm và tích lũy tài sản – những chỉ tiêu phản ánh trực tiếp năng lực thu nhập, tích lũy và phúc lợi của nền kinh tế.

“GDP chỉ đo lường giá trị gia tăng được tạo ra trong phạm vi lãnh thổ, trong khi GNI phản ánh thu nhập thực tế mà các chủ thể trong nền kinh tế nhận được, bao gồm cả thu nhập từ và ra nước ngoài. Với những nền kinh tế có mức độ hội nhập cao, chênh lệch giữa GDP và GNI có thể rất đáng kể”, bà Hạnh phân tích.

Theo đó, tăng trưởng GDP không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với sự gia tăng tương ứng về thu nhập quốc dân hay phúc lợi xã hội. Tương tự, các chỉ tiêu như NDI hay tiết kiệm cho thấy khả năng phân bổ nguồn lực cho tiêu dùng và tích lũy trong dài hạn. Một nền kinh tế có thể đạt tốc độ tăng GDP cao, nhưng nếu phần lớn giá trị gia tăng được dùng để bù đắp khấu hao, trả thu nhập ra nước ngoài hoặc phục vụ tiêu dùng ngắn hạn, thì năng lực tích lũy và mở rộng sản xuất vẫn bị hạn chế.

Bà Hạnh cũng cho biết, bảng cân đối liên ngành (Input – Output) được xem là công cụ then chốt, cho phép liên kết nhu cầu điện của từng ngành với cấu trúc sản xuất của toàn bộ nền kinh tế. Việc tích hợp phân tích bảng cân đối liên ngành với hệ thống tài khoản quốc gia sẽ giúp nâng cao tính nhất quán giữa các mục tiêu kinh tế và năng lượng, đồng thời giảm thiểu nguy cơ mâu thuẫn trong hoạch định chính sách vĩ mô.