Chuyên gia BSC: Khi còn nhiều yếu tố bất định, nhà đầu tư chứng khoán nên ưu tiên phòng thủ

Tại phiên 3.2 “Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán” trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2026 – Summer Summit, ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC), đánh giá thị trường vẫn còn nhiều yếu tố bất định, dù nhà đầu tư duy trì kỳ vọng tích cực với chứng khoán trong những tháng cuối năm.

Theo khảo sát được nêu tại phiên thảo luận, 74% người tham gia cho biết vẫn sẽ đầu tư vào cổ phiếu trong giai đoạn 6 – 12 tháng tới. Tuy nhiên, khi đánh giá xu hướng thị trường những tháng cuối năm, 50% cho rằng thị trường sẽ đi ngang và 35% nghiêng về kịch bản tăng.

Các con số này được nhìn nhận là tương đối cân bằng, phản ánh thực tế rằng dù có những tín hiệu lạc quan, bối cảnh vĩ mô toàn cầu vẫn còn nhiều khó khăn. Diễn biến thị trường cũng cho thấy nhà đầu tư đang ở trạng thái lưỡng lự, chờ thêm thông tin mới đủ sức phá vỡ tâm lý thận trọng hiện tại.

Từ góc nhìn này, có cơ sở để duy trì quan điểm thận trọng và giữ tỷ trọng danh mục ở mức thấp.

Thanh khoản là tín hiệu cần theo dõi

Về các động lực có thể chi phối thị trường trong 6 tháng cuối năm, nhiều nhà đầu tư thường gắn khá chặt diễn biến vĩ mô với thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, theo nhiều nghiên cứu được ông Long dẫn lại, mối quan hệ giữa vĩ mô và chứng khoán thường mang tính đồng hành nhưng có độ trễ nhất định, phổ biến khoảng 3 – 6 tháng.

Điều này đồng nghĩa, không phải lúc nào các yếu tố vĩ mô thuận lợi cũng khiến thị trường chứng khoán diễn biến tích cực ngay lập tức và ngược lại.

Nếu phải bỏ qua tất cả chỉ báo và chỉ chọn một yếu tố để quan sát, lựa chọn được đưa ra là hiệu quả đầu tư, hay thành quả thực tế của thị trường. Khi thành quả được duy trì ổn định, điều đó cho thấy thị trường vẫn ở trạng thái tương đối tích cực. Ngược lại, nếu thành quả suy giảm, đó là tín hiệu cần đánh giá lại trạng thái thị trường.

Trong bối cảnh hiện tại, nhà đầu tư nên ưu tiên phòng thủ, tương tự như trong một trận đấu lớn, khi đối thủ mạnh thì việc giữ thế an toàn là cần thiết.

Với thị trường hiện nay, thanh khoản cũng phản ánh khá rõ trạng thái đó. Khi thanh khoản có dấu hiệu cải thiện trở lại và duy trì ở mức cao hơn, đây có thể là tín hiệu cho thấy thị trường đang dần cân bằng hơn sau giai đoạn thận trọng.

Không chỉ riêng thị trường chứng khoán, thanh khoản và khả năng huy động vốn trên thị trường liên ngân hàng hay thị trường tiền tệ cũng là những chỉ báo quan trọng của bức tranh vĩ mô. Nếu thanh khoản trong hệ thống ngân hàng được đảm bảo, mặt bằng thanh khoản của nền kinh tế nhìn chung sẽ ổn định hơn, từ đó hỗ trợ tâm lý nhà đầu tư.

Không cần quá áp lực chuyện “đánh bại thị trường”

Liên quan đến câu chuyện tìm kiếm Alpha, tức phần sinh lời vượt trội so với thị trường chung, đây là mục tiêu quan trọng của các nhà đầu tư chuyên nghiệp, nhưng không dễ đạt được với phần lớn nhà đầu tư cá nhân.

Trong cuộc trao đổi với giám đốc đầu tư của một trong những quỹ đầu tư lớn trên thế giới, khi được hỏi tố chất quan trọng nhất của một nhà quản lý danh mục đầu tư là gì, vị chuyên gia cho rằng đó gần như là khả năng tạo Alpha cho khách hàng.

Tuy nhiên, khi tự đầu tư, việc đạt lợi nhuận vượt trội so với thị trường không hề dễ dàng. Trong những giai đoạn thuận lợi, nhiều nhà đầu tư có thể đạt mức sinh lời tốt, nhưng khi thị trường bước vào giai đoạn khó khăn, kết quả thường đảo chiều.

Vì vậy, với đa số nhà đầu tư cá nhân, phương án an toàn hơn là đầu tư theo các chỉ số, chẳng hạn thông qua các ETF, để đạt mức lợi nhuận trung bình của thị trường. Phần còn lại của danh mục có thể dành cho một số doanh nghiệp hoặc cổ phiếu mà nhà đầu tư thực sự hiểu rõ và tin tưởng.

Nếu không thực sự am hiểu một nhóm ngành cụ thể, nhà đầu tư nên giữ tỷ trọng nhỏ cho phần đầu tư mang tính thử thách, thay vì đặt kỳ vọng quá lớn vào việc đánh bại thị trường.

Các chiến lược như đầu tư theo hướng top-down, hay tìm kiếm cổ phiếu theo xu hướng megatrend, nếu làm đúng thì rất tốt. Tuy nhiên, xác suất thành công không cao và không phải ai cũng có thể làm được một cách ổn định.

Chứng khoán và ngân hàng vẫn là nhóm cần theo dõi

Ở góc nhìn nhóm ngành, ngân hàng và chứng khoán là hai lĩnh vực được nhiều nhà đầu tư lựa chọn. Đây đều là các ngành có beta cao, tức mức độ biến động thường lớn hơn so với thị trường chung.

Trong một thị trường tăng điểm và thanh khoản cải thiện, các ngành có beta cao thường có xác suất tăng mạnh hơn mặt bằng chung. Ngược lại, khi thị trường trầm lắng, những nhóm này cũng thường chịu áp lực giảm tương ứng.

Ở thời điểm hiện tại, không chỉ ngân hàng mà cả chứng khoán cũng đang ở vùng định giá tương đối hấp dẫn. Dù chưa thể nói là rẻ như các giai đoạn đáy sâu năm 2020 hay 2022, mặt bằng định giá hiện tại là khá hợp lý nếu so với trung bình 5 năm gần đây.

Ngay cả khi nhà đầu tư không trực tiếp nắm giữ cổ phiếu công ty chứng khoán, nhóm này vẫn cần được theo dõi sát, bởi đây thường là một trong những ngành phản ánh sớm nhất tín hiệu của thị trường. Khi thanh khoản cải thiện, dòng tiền của nhà đầu tư trong và ngoài nước bắt đầu có dấu hiệu quay trở lại, ngành chứng khoán thường là nhóm hưởng lợi đầu tiên.

Về dài hạn, ngành chứng khoán vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Việt Nam hiện có hơn 12 triệu tài khoản chứng khoán, nhưng tỷ lệ người tham gia thị trường chứng khoán so với người có tài khoản ngân hàng vẫn còn khiêm tốn. Trong tương lai, khi các sản phẩm tài chính ngày càng đa dạng và thị trường phát triển sâu hơn, ngành chứng khoán sẽ còn nhiều cơ hội tăng trưởng.

Bên cạnh chứng khoán, ngân hàng vẫn được đánh giá nhỉnh hơn bất động sản một chút về khả năng dẫn dắt trong giai đoạn tới.

Nguyên nhân là ngân hàng hiện chiếm khoảng hơn 30% vốn hóa thị trường và có triển vọng tăng trưởng tương đối ổn định. Dù không còn ở mức định giá quá rẻ, mặt bằng hiện tại nhìn chung vẫn hợp lý, trong khi lợi nhuận ngành được dự báo duy trì mức tăng tích cực.

Tựu trung, trong bối cảnh thị trường còn lưỡng lự, nhà đầu tư cần kiên nhẫn, ưu tiên quản trị rủi ro và theo dõi sát tín hiệu thanh khoản. Khi dòng tiền quay lại rõ ràng hơn, các nhóm có độ nhạy cao như chứng khoán, cùng với trụ cột lớn như ngân hàng, có thể là những nhóm cần được chú ý trong giai đoạn tiếp theo.