Chuyển 600 hồ sơ mua bán hoá đơn, trốn thuế sang cơ quan công an

Sáng 12/11, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn lần đầu trả lời chất vấn trước Quốc hội. Phiên chất vấn có sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thủ tướng Lê Minh Hưng và nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

56 đại biểu đăng ký chất vấn tư lệnh ngành tài chính với các vấn đề xoay quanh giải ngân đầu tư công, huy động vốn theo hình thức hợp tác công - tư (PPP), quản lý thuế doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

Sau hơn 120 phút, khoảng một nửa đại biểu đăng ký kịp đặt câu hỏi trực tiếp với Bộ trưởng Tuấn, 3 đại biểu tranh luận. Còn 29 đại biểu đăng ký chưa được chất vấn.

"Bộ trưởng đã nắm chắc lĩnh vực phụ trách, trả lời đầy đủ các vấn đề đại biểu quan tâm", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhận xét, thêm rằng phiên chất vấn diễn ra "sôi nổi và thẳng thắn".

Tuy vậy, có lúc ông vẫn nhắc Bộ trưởng Tài chính cần "tăng tốc" do số lượng đại biểu chờ hỏi còn nhiều. Ngoài trả lời trực tiếp tại nghị trường, ông đề nghị Bộ trưởng trả lời thêm đại biểu bằng văn bản về xử lý vướng mắc trong quản lý thuế, do "đây là vấn đề nổi cộm".

Ngăn công ty 'ma', mua bán hóa đơn trái phép

Đại biểu Hà Đức Minh (Lào Cai) nêu phản ánh của cử tri về tình trạng mua bán trái phép hóa đơn vẫn diễn ra dù hóa đơn điện tử đã được triển khai trên cả nước.

Trả lời, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thừa nhận tình trạng này và ngành thuế đang triển khai các giải pháp quyết liệt để ngăn chặn. 10 tháng đầu năm nay, cơ quan thuế đã phát hành hơn 10 tỷ hóa đơn đưa vào lưu thông, trong đó có 5,2 tỷ hóa đơn điện tử và 5,5 tỷ hóa đơn giấy.

Để ngăn tình trạng lập công ty "ma", mua bán và lợi dụng hóa đơn, thời gian tới Bộ Tài chính sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ số và phối hợp với các cơ quan chức năng, trong đó có Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), nhằm định danh người đăng ký, đứng tên thành lập doanh nghiệp.

Cùng với đó, cơ quan thuế sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động thực tế của doanh nghiệp, tập trung vào các lĩnh vực và nhóm đối tượng có nguy cơ cao. Từ năm 2022 đến nay, ngành thuế đã chuyển gần 600 hồ sơ của các doanh nghiệp có dấu hiệu trốn, gian lận thuế và mua bán hóa đơn sang cơ quan điều tra.

'Doanh nghiệp rời thị trường là bình thường trong nền kinh tế'

Theo số liệu của Bộ Tài chính, 9 tháng đầu năm, khoảng 172.000 doanh nghiệp rút lui, trong khi 222.000 đơn vị thành lập mới hoặc quay lại hoạt động. Vốn đăng ký tăng 38% so với cùng kỳ.

Trong nhóm rút lui được Bộ Tài chính phân tích, khoảng một nửa tạm ngừng kinh doanh, 30% hoàn tất giải thể và 20% đang làm thủ tục chấm dứt hoạt động. Với nhóm doanh nghiệp tạm ngừng hoặc giải thể, khoảng 80-90% không phát sinh doanh thu trong năm 2026 và khoảng 70% đã ngừng hoạt động từ trước đó.

"Việc doanh nghiệp gia nhập và rút lui là diễn biến bình thường của nền kinh tế. Kinh doanh có thành công, có thất bại, nhất là khi môi trường thông thoáng tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp dễ dàng gia nhập thị trường", Bộ trưởng nói.

Theo Bộ trưởng, thời gian làm thủ tục rút khỏi thị trường còn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách, cơ quan bảo hiểm xã hội, nhà cung cấp và bên cho vay.

"Khi doanh nghiệp đã làm sạch nghĩa vụ tài chính, việc rút khỏi thị trường chỉ diễn ra trong vòng một ngày", ông nói thêm.

Về chính sách giảm thuế giá trị gia tăng từ 10% xuống 8%, Bộ trưởng cho biết Thủ tướng đang chỉ đạo đánh giá chính sách cùng các quy định liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Chính phủ sẽ theo dõi diễn biến giá xăng dầu, nguyên vật liệu để có biện pháp phù hợp với mục tiêu tăng trưởng trên 10% và kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) nói Nghị quyết của Quốc hội yêu cầu kiểm soát nợ thuế, lệ phí dưới 5% tổng thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, nợ thuế vẫn tăng liên tục hằng năm và hiện còn khoảng trên 256.000 tỷ đồng.

"Thu hồi tốt sẽ chi cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội, góp phần tăng trưởng kinh tế cho đất nước. Đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên nhân, giải pháp", đại biểu Hòa chất vấn.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo chiến lược phát triển ngành thuế, số nợ thuế phát sinh hằng năm phải duy trì dưới 5% tổng thu ngân sách từ thuế, tổng nợ đọng tích lũy qua các năm cần ở mức dưới 8%. Tính đến hết tháng 10, nợ thuế phát sinh trong năm ở mức 3%, đạt mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, tổng nợ thuế vẫn ở mức 11%, tương đương hơn 267.000 tỷ đồng. Theo phân tích của ngành thuế, hơn một nửa số nợ này là tiền sử dụng đất, trong bối cảnh thị trường bất động sản còn trầm lắng.

Bộ Tài chính đang triển khai nhiều giải pháp để đưa nợ thuế phát sinh hằng năm xuống dưới 5% và tổng nợ thuế về dưới 8%.

Trước hết, ngành thuế giao chỉ tiêu và đánh giá kết quả thu hồi đối với từng cán bộ thuế, từ cấp địa phương đến cán bộ trực tiếp quản lý thuế. Bộ trưởng cũng cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế quản lý thuế theo hướng đơn giản, dễ hiểu, thuận lợi cho việc thực hiện, kiểm tra và giám sát. Cùng với đó, ngành thuế sẽ tăng cường tuyên truyền để người dân và doanh nghiệp nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước.

Với các tổ chức, cá nhân có khả năng tài chính nhưng chây ỳ không nộp thuế, cơ quan quản lý sẽ áp dụng các chế tài phù hợp.

Việt Nam chưa phát hành trái phiếu Chính phủ ra quốc tế

Đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (đoàn Khánh Hòa) đề nghị Bộ trưởng Tài chính cho biết định hướng và giải pháp huy động vốn vay nước ngoài cho các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân thời gian tới như thế nào để đáp ứng nhu cầu vốn, hiệu quả đầu tư và an toàn nợ công.

Đồng thời, bà Ngân cũng muốn Bộ trưởng trả lời về khả năng phát hành trái phiếu quốc tế của Chính phủ từ nay đến 2030. "Nếu có phát hành, mục đích sử dụng nguồn vốn từ việc phát hành trái phiếu này là gì", đại biểu nêu.

Về trái phiếu quốc tế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Việt Nam đã thanh toán đầy đủ ba đợt phát hành trước đó vào năm 2024 và hiện không còn trái phiếu lưu hành.

Tuy vậy, theo ông "thời điểm này chưa phù hợp để phát hành" do chi phí vốn cao, khi lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm vẫn quanh 4,8-4,9%. Bộ Tài chính không loại bỏ phương án này mà sẽ theo dõi thị trường, chờ điều kiện thuận lợi.

Tình trạng 'đa cấp trong thi công' làm chậm giải ngân vốn đầu tư công

Là một trong ba đại biểu giơ biển tranh luận với Bộ trưởng Tài chính, ông Tạ Văn Hạ, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nêu tình trạng "đa cấp trong thi công", khi nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp làm mà giao lại qua nhiều tầng trung gian.

"Qua mỗi tầng nấc này đều phải trích lại %. Người thi công cuối cùng vì thế gánh mọi chi phí, dẫn tới dự án đội vốn, chậm thanh toán và phát sinh nợ đọng", ông nói.

Bộ trưởng Tuấn thừa nhận tình trạng "bán thầu" mà đại biểu nêu là một trong những nguyên nhân chủ quan làm chậm giải ngân. Theo ông, chủ đầu tư có trách nhiệm theo dõi, giám sát chặt chẽ để nhà thầu thực hiện đúng hợp đồng. Giải phóng mặt bằng chậm, giá nhân công và vật liệu tăng cao cũng kéo lùi tiến độ.

Bên cạnh đó, năm nay là năm đầu kế hoạch trung hạn và lượng vốn giao tăng 22% so với năm ngoái. Dù vậy, ông đánh giá giải ngân năm nay "rất tiến bộ", đến tháng 10 đạt 74% kế hoạch. Ông tin tưởng cả năm sẽ đạt mục tiêu.

"Chia lửa" với Bộ trưởng Tài chính, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cũng nhận định bán thầu là vấn đề khó. Trách nhiệm trước hết thuộc về chủ đầu tư trong kiểm soát tiến độ, chất lượng và đơn vị thi công. Bộ Xây dựng sẽ tham gia xây dựng Nghị định khi sửa Luật Đấu thầu để siết chặt khâu này.

Về thu hút đầu tư theo hình thức PPP, bà Lê Thị Song An, Phó trưởng đoàn Tây Ninh, đề nghị làm rõ cơ chế bố trí vốn để Nhà nước thực hiện cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu với nhà đầu tư PPP.

Bộ trưởng dẫn thông tin của Ngân hàng Thế giới cho biết một dự án PPP có thể cần khoảng 60 năm để thu hồi vốn. "Nhà đầu tư tư nhân đầu tư với mục tiêu lợi nhuận", ông nói, vì vậy cần cơ chế giảm thiểu rủi ro. Theo ông, cần ba loại quỹ: quỹ hỗ trợ chuẩn bị dự án, quỹ bù đắp khoảng trống tài chính và quỹ đầu tư hạ tầng. Bộ trưởng cũng lưu ý bên cạnh các tuyến cao tốc thu phí theo PPP, cần duy trì tuyến đường khác để người dân lựa chọn.

Trả lời đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (Khánh Hòa) về vay vốn nước ngoài cho các dự án trọng điểm như đường sắt tốc độ cao và điện hạt nhân, Bộ trưởng Tuấn nhấn mạnh vốn trong nước giữ vai trò chủ đạo.

Nợ công hiện hơn 33% GDP, thấp hơn nhiều so với trần 60%. Việc đàm phán vay phải gắn với lợi ích tổng thể quốc gia ngay từ khâu lựa chọn công nghệ. Theo tính toán sơ bộ, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam cần hơn 1,7 triệu tỷ đồng, tuyến Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng khoảng 290.000 tỷ đồng.

Sau khi Bộ trưởng Tài chính kết thúc phần chất vấn, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng giải trình trước Quốc hội về các vấn đề lớn liên quan đến huy động nguồn lực xã hội qua hình thức đầu tư đối tác công - tư (PPP), vốn ODA và giải ngân vốn đầu tư công. Lãnh đạo Chính phủ cho biết thời gian tới, Việt Nam sẽ thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí tại một số dự án, đặc biệt là các đoạn tuyến trên cao tốc Bắc - Nam.

Kết thúc thời gian chất vấn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị 29 đại biểu chưa kịp phát biểu gửi câu hỏi tới Ủy ban Thường vụ Quốc hội để chuyển Bộ trưởng Tài chính trả lời bằng văn bản.