Chứng khoán 2026 - Thời điểm bản lề để dòng vốn ngoại đảo chiều mua ròng

Năm 2026 được xem là thời điểm bản lề cho một chu kỳ vốn ngoại mới, khi các nút thắt về cơ chế giao dịch, thanh toán và giới hạn sở hữu nước ngoài từng bước được tháo gỡ.

Kỳ vọng khối ngoại sớm đảo chiều sang mua ròng

Theo báo cáo chiến lược mới đây của Công ty cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC), khối ngoại quay lại bán ròng trong tháng 1/2026 với tổng giá trị hơn 6.708 tỷ đồng trên cả 3 sàn. Áp lực này đến từ ba yếu tố chính: tỷ giá duy trì ở mức cao, giá kim loại quý như vàng và bạc tăng mạnh và xu hướng rút vốn khỏi các thị trường mới nổi để dịch chuyển sang thị trường phát triển theo chủ đề đầu tư AI.

Tuy nhiên, nếu bóc tách sâu hơn vào cấu trúc dòng tiền ETF (Quỹ Hoán đổi danh mục), tín hiệu không hoàn toàn tiêu cực. Thống kê của BSC cho thấy, khối ETF ngoại ghi nhận mua ròng hơn 20,77 triệu USD trong tháng 1/2026. Nổi bật là quỹ VanEck Vietnam ETF với giá trị mua ròng hơn 39,71 triệu USD và Xtrackers FTSE Vietnam ETF mua ròng hơn 8,05 triệu USD.

Ở chiều ngược lại, Fubon FTSE Vietnam ETF tiếp tục bán ròng gần 27 triệu USD, đi ngược xu hướng chung. Quỹ này đang tham chiếu theo FTSE Vietnam 30 Index; nếu không có thay đổi đáng kể trong kỳ cơ cấu chỉ số, đà rút vốn được dự báo có thể còn duy trì trong thời gian tới.

Ở khối ETF nội, áp lực rút ròng hơn 13 triệu USD tập trung chủ yếu tại VFMVN30 ETF, trong khi các quỹ như Mirae Asset VN30 ETF, SSIAM VN30 ETF và VFM VNDiamond ETF chỉ ghi nhận rút ròng nhẹ. Điều này cho thấy dòng vốn vẫn đang tái cơ cấu thay vì rút lui mang tính hệ thống.

Dù áp lực ngắn hạn còn hiện hữu, BSC cho rằng triển vọng thu hút vốn ngoại trung – dài hạn được nâng đỡ bởi lộ trình nâng hạng thị trường vào tháng 9/2026, làn sóng IPO mới và kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục hạ lãi suất, giúp giảm áp lực tỷ giá và duy trì mặt bằng USD thấp.

Cùng quan điểm, các chuyên gia của Công ty cổ phần Chứng khoán Tiên Phong (TPS) cũng nhận định rằng, xu hướng bán ròng của khối ngoại có thể còn tiếp diễn trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, khi FTSE Russell công bố chính thức kế hoạch nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam vào tháng 3/2026, cùng với triển vọng tăng trưởng lợi nhuận tích cực trong năm 2026, dòng vốn ngoại được kỳ vọng sẽ sớm quay trở lại trạng thái mua ròng.

Trong báo cáo triển vọng đầu tư 2026, Công ty cổ phần Chứng khoán VPBank (VPBankS) dự báo dòng vốn ngoại sẽ đảo chiều sang mua ròng trong năm 2026, với giá trị mua ròng có thể đạt 3 tỷ USD, tương đương mức từng ghi nhận trong năm 2019.

Triển vọng vào Watchlist MSCI dần rõ nét?

Một trong những điểm nhấn củng cố dự báo khối ngoại sớm đảo chiều là khung khổ pháp lý đang được đẩy nhanh hoàn thiện nhằm phục vụ mục tiêu nâng hạng thị trường. Trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, mục tiêu nâng hạng được đặt trong tổng thể tiến trình cải cách cấu trúc và chuẩn hóa vận hành theo thông lệ quốc tế.

Mới đây, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC sửa đổi và bổ sung các quy định về công bố thông tin, giao dịch chứng khoán và hoạt động của công ty chứng khoán. Thông tư có hiệu lực ngay từ ngày ký 3/2/2026, hướng tới tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài và nâng chuẩn vận hành thị trường, đáp ứng lộ trình FTSE Russell dự kiến đưa cổ phiếu Việt Nam vào rổ Thị trường mới nổi thứ cấp từ tháng 9/2026.

Đáng chú ý, cơ chế cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh thông qua công ty chứng khoán toàn cầu, giúp giảm rào cản gia nhập và tiệm cận thông lệ quốc tế. Việc hoàn thiện cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (NPF), mở rộng phạm vi cổ phiếu áp dụng và siết chặt kỷ luật thanh toán cũng xử lý các điểm nghẽn từng được các tổ chức xếp hạng lưu ý trong nhiều năm qua.

Theo đánh giá của SSI, dù các thay đổi được thiết kế chủ yếu để đáp ứng tiêu chí của FTSE Russell, chúng đồng thời giải quyết nhiều quan ngại của MSCI về khả năng tiếp cận thị trường, độ tin cậy của cơ chế thanh toán và mức độ minh bạch. Câu chuyện nâng hạng theo MSCI vẫn mang tính trung hạn, song phạm vi cổ phiếu có thể đầu tư đã được mở rộng đáng kể, giúp Việt Nam chủ động hơn trong các kỳ đánh giá sắp tới.

Trong khi đó, việc MSCI rà soát lại phương pháp xác định tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) tại Indonesia làm gia tăng rủi ro rút vốn theo chỉ số, thậm chí dấy lên khả năng quốc gia này bị xem xét hạ phân loại. Diễn biến này cho thấy mức độ nhạy cảm cao của các thị trường mới nổi trước vấn đề cấu trúc sở hữu và tính minh bạch về free-float.

So sánh tương quan, Việt Nam hiện có cấu trúc free-float tương đối lành mạnh và rõ ràng hơn, qua đó giảm thiểu nguy cơ đối mặt với rủi ro hệ thống tương tự. Trên cơ sở đó, SSI dự báo thị trường chứng khoán Việt Nam có thể được MSCI đưa vào Watchlist vào tháng 6/2026.

Theo phân tích của công ty này, Việt Nam đã đáp ứng phần lớn tiêu chí về khả năng tiếp cận thị trường, nhờ cơ chế NPF vận hành ổn định hơn, tiến triển trong triển khai mô hình bù trừ đối tác trung tâm (CCP), mở rộng công cụ phòng vệ và bán khống thông qua hợp đồng tương lai chỉ số, cải thiện công bố thông tin bằng tiếng Anh và từng bước nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL).

Đáng chú ý, tỷ lệ FOL toàn thị trường, đặc biệt trên HOSE, đã cải thiện rõ rệt trong giai đoạn 2025 đến nay, nhờ sự gia nhập của các cổ phiếu vốn hóa lớn với “room” ngoại 100%. Điều này mở rộng tập cổ phiếu có thể đầu tư cho các quỹ theo chỉ số, đồng thời nâng cao tính đại diện và độ sâu của thị trường trong các rổ chỉ số quốc tế.

Thách thức còn lại chủ yếu liên quan đến mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối – một tiêu chí quan trọng trong khung đánh giá của MSCI. Tuy nhiên, đây chưa phải điểm nghẽn mang tính quyết định, khi nhiều thị trường mới nổi trong rổ MSCI cũng chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện lý tưởng về cơ chế tỷ giá và dòng vốn.

“Việt Nam bước vào năm 2026 với nền tảng cấu trúc thuận lợi nhất từ trước đến nay cho tiến trình nâng hạng MSCI. Lộ trình này không còn thuần túy là câu chuyện kỳ vọng dài hạn, mà đang dần trở thành mục tiêu thực tế, có thể định vị và theo dõi được về mặt thời gian”, báo cáo chiến lược tháng 2/2026 của SSI nhận định.

Dragon Capital cũng dự báo khả năng cao Việt Nam sẽ vào Watchlist của MSCI trong năm 2026. Nếu hệ thống CCP đi vào hoạt động và nới thêm "room" cho khối ngoại tại các doanh nghiệp, Việt Nam có thể được vào danh sách thị trường mới nổi của MSCI vào năm 2028-2029, tạo ra sự nâng cấp toàn diện cho thị trường.

Triển vọng nâng hạng được kỳ vọng tạo động lực thu hút dòng vốn ngoại trung và dài hạn, đồng thời cải thiện thanh khoản và mặt bằng định giá thị trường. Nhiều quỹ đầu tư quốc tế tiếp tục duy trì quan điểm lạc quan về triển vọng chứng khoán Việt Nam.

Cuối năm 2025, PYN Elite Fund nâng dự báo VN-Index lên 3.200 điểm vào năm 2028. Trong khi đó, J.P.Morgan dự báo chỉ số có thể đạt 2.000 điểm trong kịch bản cơ sở và 2.200 điểm trong kịch bản tích cực năm 2026, nhờ tăng trưởng lợi nhuận lan tỏa rộng hơn khi các chính sách tài khóa và cải cách kinh tế phát huy hiệu quả.

Kết thúc phiên giao dịch cuối cùng năm Ất Tỵ (ngày 13/2), VN-Index đóng cửa tại 1.824,09 điểm, tăng 2,22% kể từ đầu năm 2026. Với mức P/E dự phóng khoảng 13 lần, thấp hơn trung bình 10 năm gần đây, thị trường vẫn còn dư địa cho quá trình tái định giá nếu dòng vốn ngoại quay trở lại trong thời gian tới.