Chỉ số PAPI 2018: Tình trạng 'lót tay' để xin vào làm Nhà nước vẫn chưa giảm

Tham nhũng vặt ở một số dịch vụ công giảm nhưng chưa triệt để

Chương trình công bố Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam năm 2018 diễn ra sáng ngày 2/4. Ảnh: Thu Hà.

Theo báo cáo Chỉ số Hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam năm 2018 (PAPI), hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh năm 2018 nhìn chung có cải thiện ở các lĩnh vực PAPI đo  lường.

Kết quả phân tích dữ liệu PAPI năm 2018 cho thấy, yếu tố tác động lớn nhất tới mức độ hài lòng với hiệu quả quản trị và hành chính công là hiệu quả kiểm soát tham nhũng trong khu vực công.

Cụ thể, người dân có cảm nhận "vòi vĩnh" trong dịch vụ y tế tuyến huyện/quận và giáo dục tiểu học công lập giảm đáng kể. Tuy nhiên, "lót tay" để có việc làm trong khu vực Nhà nước, vòi vĩnh trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, lạm dụng công quỹ chưa giảm.

Bên cạnh đó, mặc dù người dân có chung quan điểm rằng tham nhũng đã giảm đi so với 3 năm trước nhưng mỗi cấp chính quyền có mức độ thuyên giảm khác nhau. Theo khảo sát, gần 60% số người trả lời cho rằng tham nhũng ở cấp xã/phường đã thuyên giảm trong 3 năm qua, song chỉ có 50% số người trả lời cho rằng tham nhũng ở cấp quốc gia có xu hướng thuyên giảm.

TS. Paul Schuler, Chuyên gia quốc tế về kiểm soát chất lượng các khảo sát PAPI cho rằng: "Người dân chú ý hơn đến vấn đề tham nhũng ở trung ương và ít quan tâm đến vấn đề tham nhũng ở địa phương. Có vẻ như người dân thấy rằng tham nhũng ở cấp địa phương đã giảm hơn so với trước đây và cho rằng tham nhũng ở cấp trung ương nhiều hơn". Ảnh: Thu Hà.

Khảo sát PAPI cũng cho thấy, năm 2018, người dân hài lòng hơn với mức độ công khai, minh bạch của chính quyền trong việc tổ chức lập danh sách hộ nghèo và chia sẻ thông tin thu, chi ngân sách cấp xã/phường. Tuy nhiên, công khai, minh bạch quy hoạch/kế hoạch sử dụng đất vẫn là khía cạnh chính quyền địa phương cần được cải thiện. Theo một kết quả khi đo mức độ công khai, minh bạch đất đai là từ năm 2011 – 2018, chưa đến 1/4 dân số có thể truy cập thông tin về quy hoạch/kế hoạch sử dụng đất của địa phương và chưa đến 1/3 dân số có cơ hội đóng góp ý kiến cho các bản quy hoạch/kế hoạch sử dụng đất ở địa phương.

Theo kết quả khảo sát PAPI 2018, tỉ lệ người dân phải "lót tay" trong việc xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2018 là 15%, giảm 2% so với năm 2017 nhưng không đáng kể. Tỉ lệ người dân phải "lót tay" trong  việc khám, chữa bệnh ở bệnh viện công tuyến huyện/quận năm 2018 là 0.4%, đã giảm đáng kể so với các năm trước (năm 2016 là 17%, năm 2017 là 9%).

Đói nghèo vẫn là vấn đề đa số người dân quan ngại nhất

Báo cáo PAPI chỉ ra rằng, trong hơn 14.000 người dân được khảo sát, đa số người người dân cho rằng đói nghèo và xóa đói giảm nghèo vẫn là vấn đề họ quan ngại nhất. Và đây cũng là vấn đề có tỷ lệ người dân lựa chọn cao nhất kể từ khi PAPI đưa câu hỏi này vào khảo sát năm 2015. Khoảng 25% số người dân được hỏi cho rằng đây là vấn đề hệ trọng nhất trong  năm 2018.

Ngoài ra, để tìm hiểu sâu hơn về mối quan ngại đối với chất lượng môi trường, khảo sát PAPI 2018 thêm một số câu hỏi tìm hiểu quan điểm của người dân trước một số vấn đề liên quan tới quản trị môi trường. Kết quả phân tích cho thấy hơn 73% số người được hỏi ủng hộ việc bảo vệ môi trường cho dù phải hy sinh lợi ích kinh tế như tăng trưởng, việc làm. Đa số người trả lời ủng hộ mạnh mẽ việc xây dựng các nhà máy điện sử dụng nhiên liệu sạch, miễn sao nguồn điện đó ổn định, không gây gián đoạn trong cung ứng.

Ngoài ra, đa số người dân quan ngại về chất lượng nguồn nước ngày càng xuống cấp hiện nay ở các địa phương. Hơn 50% số người được hỏi cho rằng chất lượng nguồn nước cho ăn uống, sinh hoạt hiện nay kém hơn 3 năm trước.

Đặc biệt, đa số người dân được hỏi cho biết họ sẵn sàng đóng góp để có được điều kiện môi trường trong lành hơn. Người dân cũng chào đón các dự án đầu tư thân thiện với môi trường thay vì dự án có thể tạo nhiều việc làm hoặc đem lại nguồn thu thuế lớn cho địa phương. 

Bên cạnh đó, báo cáo cũng cho thấy, tăng trưởng kinh tế và việc làm cũng là hai trong số năm vấn đề đáng quan ngại nhất năm 2018, bên cạnh đói nghèo, tham nhũng và môi trường.

Ngoài ra, theo kết quả khảo sát PAPI 2018, mức độ ủng hộ đóng thêm thuế để Nhà nước có nguồn lực tái phân bổ cho các địa phương còn nghèo khá cao, đặc biệt trong nhóm những người có thu nhập cao và những người có trình độ học vấn cao hơn. Tuy nhiên, trên phạm vi toàn quốc, có tới 90% dân số có mức thu nhập dưới 20 triệu VNĐ/tháng và tỉ lệ người có mức thu nhập cao rất thấp.  Do đó, chính sách tăng thu thuế phục vụ tái phân bổ ngân sách cho các địa phương còn nghèo cần được thiết kế hết sức cẩn trọng và thảo luận cởi mở để không gây bất bình và thiệt thòi cho những người có thu nhập thấp.

Về xu thế thu hồi đất thổ cư trong năm 2018, khảo sát PAPI cho biết vấn đề này khá ổn định mặc dù tỉ lệ người trả lời cho biết hộ gia đình họ bị thu hồi đất tăng không đáng kể so với năm 2017. Với những trường hợp bị thu hồi đất thổ cư, mức độ hài lòng với bồi thường thu hồi đất của những hộ bị thu hồi đất thổ cư có xu hướng tăng nhẹ, song cũng chỉ dừng ở tỉ lệ 40%. Điểm nội dung về thu hồi đất và bồi thường thu hồi đất cho thấy minh bạch đất đai vẫn là một lĩnh vực cần nhiều nỗ lực thúc đẩy và cải thiện từ chính quyền địa phương.

Đáng chú ý, theo khảo sát PAPI 2018, tỉ lệ người dân tin tưởng rằng kinh tế hộ gia đình sẽ khá lên trong 5 năm tới tăng lên và tỉ lệ cảm thấy bi quan về triển vọng 5 năm tới cũng giảm đi. Một trong những nguyên nhân có lẽ là do nền kinh tế Việt Nam nói chung trong năm 2018 tăng trưởng khá, với GDP 2018 đạt trên 7%, mức cao nhất kể từ năm 2008.

Về vấn đề bình đẳng giới trong vị trí lãnh đạo, phát hiện nghiên cứu cho thấy phần lớn cử tri không bày tỏ định kiến với nam hay nữ ứng cử viên. Ông Craig Chittick, Đại sứ Australia tại Việt Nam nhấn mạnh: "Những phát hiện nghiên cứu từ Báo cáo PAPI 2018 cho thấy cơ hội to lớn cho Việt Nam trong việc bầu chọn phụ nữ vào các vị trí lãnh đạo, quản lý khu vực Nhà nước. Kết quả phân tích cũng chỉ ra rằng Việt Nam cần nhiều nỗ lực hơn nữa trong việc xóa bỏ định kiến xã hội, đặc biệt trong giới cử tri nữ, đối với phụ nữ mong muốn trở thành lãnh đạo, quản lý".