Châu Á quay trở lại điện than: Áp lực cân bằng giữa mục tiêu an ninh năng lượng và giảm phát thải

Trong bối cảnh các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh đang kéo dài, các quốc gia tại khu vực Đông Nam Á đang tích cực nghiên cứu điện hạt nhân và hứa hẹn triển khai năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, họ cũng đang đầu tư vào điện than nhằm tạo ra một vùng đệm an toàn trong những thời kỳ khủng hoảng, theo hãng tin AP.

Ông Sandeep Pai thuộc Viện Nghiên cứu Năng lượng, Môi trường và Bền vững Nicholas của Đại học Duke cho biết, cuộc xung đột tại Iran vẫn chưa thể làm lung lay vị thế của than đá với tư cách là một trụ cột trong an ninh năng lượng của Đông Nam Á.

Cho đến gần đây, than đá đang dần bị loại bỏ để giảm lượng khí thải gây biến đổi khí hậu và giải quyết các mối lo ngại về chất lượng không khí. Thế nhưng, cuộc xung đột này đã khiến kịch bản đó trở nên phức tạp hơn.

Ông Pai nhận định: “Đến cuối cùng thì an ninh năng lượng vẫn luôn chiến thắng bất kỳ cân nhắc nào khác về khí hậu”.

Xung đột tại Iran làm thay đổi tương lai của than đá tại châu Á

Tại Đông Á, Hàn Quốc và Nhật Bản đã bắt đầu đốt nhiều than hơn để duy trì hoạt động của lưới điện quốc gia, trong bối cảnh việc đóng cửa Eo biển Hormuz do chiến tranh đã làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ và khí đốt sang châu Á.

Các quốc gia Đông Nam Á cũng làm điều tương tự.

Ông Pai cho biết phản ứng khẩn cấp này đã dẫn đến các chính sách dài hạn hơn, giúp kéo dài “tuổi thọ” của than đá.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các khoản đầu tư vào than đá được dự báo sẽ tăng lên mức 180 tỷ USD trên toàn cầu vào năm 2026, mức cao nhất kể từ năm 2012.

Vào năm 2021, Liên Hợp Quốc từng tuyên bố than đá chỉ còn là dĩ vãng sau khi gần 200 quốc gia đồng ý loại bỏ dần điện than. Sau khi cuộc xung đột Nga - Ukraine bùng nổ vào năm 2022 làm gián đoạn nguồn cung khí đốt, các quốc gia châu Âu đã đốt nhiều than hơn, đồng thời xây dựng thêm nhiều đường ống dẫn nhiên liệu hóa thạch và cảng nhập khẩu.

Theo Michelle Manook, Giám đốc điều hành FutureCoal - tổ chức được ngành nhiên liệu hóa thạch hậu thuẫn, trước đây mang tên Hiệp hội Than Thế giới, nhận định, giờ đây, cú sốc năng lượng thứ hai trong chưa đầy một thập kỷ này đang củng cố lại giá trị của than đá đối với an ninh năng lượng ở châu Á.

Theo tổ chức Theo dõi Năng lượng Toàn cầu (Global Energy Monitor), sản lượng điện than toàn cầu đã giảm 0,6% vào năm ngoái, nhưng công suất điện than mới lại tăng 3,5%.

Đông Nam Á hướng về nhiên liệu hóa thạch và điện mặt trời áp mái

Indonesia, quốc gia xuất khẩu than nhiệt lớn nhất thế giới, đang sửa đổi quy định thương mại và áp các loại thuế mới với mặt hàng này.

Tuy nhiên, nước này cũng đang theo đuổi các mục tiêu mới về năng lượng mặt trời, với kế hoạch lắp đặt 100 gigawatt điện mặt trời áp mái vào năm 2034, tăng vọt so với mức công suất 1,3 gigawatt hiện tại.

Ông Dave Jones thuộc tổ chức tư vấn năng lượng Ember nhận xét: “Indonesia rõ ràng đang gắn liền với than đá theo nhiều cách, nhưng họ đang nhìn xa hơn thế”. Ông lưu ý rằng năng lượng tái tạo vẫn đang chiếm ưu thế trong mức tăng trưởng sản lượng điện của khu vực.

Sau khi cuộc chiến nổ ra, Philippines đã đốt nhiều than hơn và ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng quốc gia. Nước này từng cân nhắc dỡ bỏ lệnh cấm đối với các nhà máy điện than mới. Dẫu vậy, các dự án đã được phê duyệt trước đó vẫn sẽ tiếp tục được xây dựng.

Trong thời gian này, người tiêu dùng Philippines đang lắp đặt điện mặt trời áp mái với tốc độ kỷ lục.

Brenda Valerio thuộc tổ chức phi lợi nhuận New Energy Nexus tại Philippines cho biết: “Điều này thực sự không làm mất đi những thành quả của năng lượng xanh. Nhưng nó cho thấy rõ ràng rằng quá trình chuyển dịch năng lượng là một lộ trình không thẳng tắp và đầy rẫy sự cạnh tranh”.

Tái tập trung vào than đá và năng lượng hạt nhân

Phần lớn lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua Eo biển Hormuz là để tới Hàn Quốc và Nhật Bản — những quốc gia phải nhập khẩu gần như toàn bộ nhu cầu năng lượng của mình.

Đối mặt với tình trạng thiếu hụt, Hàn Quốc đã hoãn việc đóng cửa ba nhà máy điện than. Tuy nhiên, động thái này có thể làm chậm tiến độ đạt được các mục tiêu khí hậu. Đồng thời, Seoul cũng nâng sản lượng điện tại các nhà máy hạt nhân đang hoạt động và đẩy nhanh tiến độ bảo trì tại 5 lò phản ứng đang tạm dừng.

Bà Michiyo Miyamoto thuộc Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) cho biết Nhật Bản đang thúc đẩy việc tái khởi động các nhà máy điện hạt nhân vốn đã dừng hoạt động sau sự cố nóng chảy hạt nhân tại Fukushima vào năm 2011. Thảm họa đó từng buộc Nhật Bản phải tăng cường sử dụng than đá khi việc đóng cửa các nhà máy hạt nhân đã làm cắt giảm tạm thời khoảng 1/3 tổng công suất phát điện của cả nước.

Trong khi đó, Ấn Độ muốn chi 3,9 tỷ USD để chuyển đổi than đá thành nhiên liệu công nghiệp và hóa chất nhằm thay thế các sản phẩm nhập khẩu, qua đó duy trì việc sử dụng than đá.

Ông Luke Holt, Giám đốc năng lượng khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của công ty tư vấn Ramboll, nhận định rằng các nỗ lực giảm phát thải và đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (net-zero) là những chiến dịch dài hạn đòi hỏi nhiều năm nỗ lực và tập trung.

“Nhưng chúng ta thấy rằng các nước rất dễ bị phân tâm. Chúng ta đã phải hứng chịu một loạt cú sốc đối với kế hoạch giảm thiểu carbon”, ông nói.