Chân dung 'phù thuỷ' công nghệ tại Techcombank: Phía sau 26.000 tỷ lợi nhuận là 8 tỷ điểm dữ liệu mỗi ngày với hơn 100 mô hình AI

Giám đốc Dữ liệu và Phân tích đầu tiên tại một ngân hàng Việt Nam

Khi Santhosh Mahendiran từ Singapore đến Việt Nam vào giữa đại dịch COVID-19 năm 2020, ông đã đảm nhận một vị trí gần như chưa từng tồn tại trong bức tranh ngành ngân hàng Việt Nam ở thời điểm đó.

Techcombank, ngân hàng tư nhân lớn thứ ba Việt Nam tính theo tổng tài sản, đã tuyển dụng ông để xây dựng một bộ máy vận hành ngân hàng dựa trên dữ liệu từ con số không. Điều này khiến ông trở thành một trong những Giám đốc Dữ liệu và Phân tích đầu tiên tại một ngân hàng Việt Nam.

Ông đã dành những tuần đầu tiên ở Hà Nội trong khu cách ly. Lúc bấy giờ ở bên ngoài, ngành ngân hàng Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi số.

Bên trong Techcombank - nơi quỹ Warburg Pincus đã trở thành nhà hậu thuẫn chính thông qua khoản đầu tư 370 triệu USD vào năm 2018, Chủ tịch Hồ Hùng Anh và Tổng Giám đốc Jens Lottner đang vạch ra tham vọng xây dựng một trong 10 ngân hàng hàng đầu Đông Nam Á (ASEAN), với cốt lõi là dữ liệu, năng lực kỹ thuật số và nhân tài.

“Khát vọng đưa dữ liệu trở thành yếu tố tạo nên sự khác biệt then chốt đã có ngay từ tầng lớp lãnh đạo cấp cao nhất,” ông chia sẻ. “Cơ hội được kiến tạo một ngân hàng tại Việt Nam thực sự có sức hút rất lớn.”

Đối với Mahendiran, bước đi này đồng nghĩa với việc khép lại sự nghiệp kéo dài cả thập kỷ tại Standard Chartered, nơi ông đã thăng tiến từ vị trí Giám đốc Điều hành Quản lý Dữ liệu Doanh nghiệp vào năm 2010 lên làm Giám đốc Toàn cầu về Nền tảng Kỹ thuật số, quản lý một đội ngũ khoảng 1.000 người.

Nhưng cơ hội tại một thị trường đang phát triển nhanh chóng với 100 triệu dân đã chứng minh sức hấp dẫn khó có thể chối từ.

“Tôi bắt đầu ở đây mà không có bất kỳ nhân viên nào trong tay,” ông kể lại. “Sau cùng, tôi đã xây dựng và điều hành nó như một bộ phận độc lập đóng vai trò hỗ trợ toàn bộ hoạt động kinh doanh của ngân hàng.”

Bộ phận của ông tại ngân hàng 33 năm tuổi này hiện là một bộ máy gồm 300 nhân sự, phụ trách các mảng trí tuệ nhân tạo (AI), kỹ thuật dữ liệu, phân tích nâng cao, học máy, trí tuệ doanh nghiệp, cũng như các sản phẩm dữ liệu, quản trị và một học viện dữ liệu.

Gần 2/3 trong số đó là các kỹ sư và nhà khoa học dữ liệu, AI, và hầu như tất cả đều là người Việt Nam.

Họ là một phần trong tổng số hơn 12.700 nhân viên hiện tại của ngân hàng, đưa tỷ lệ nhân sự làm việc trong lĩnh vực CNTT, dữ liệu và chuyển đổi số lên khoảng 15%, tăng mạnh so với mức chỉ 5% vào năm 2020.

Sự tăng trưởng này minh họa cho những tham vọng rộng lớn hơn của Techcombank.

Ngân hàng đã kết thúc quý I/2026 với khoảng 18 triệu khách hàng và tổng tài sản đạt 1.190 nghìn tỷ đồng. Suốt 5 năm qua, Techcombank luôn định vị mình là một trong những tổ chức tín dụng dẫn đầu về công nghệ tại Việt Nam, với mức đầu tư khoảng 500 triệu USD vào cơ sở hạ tầng công nghệ và dữ liệu.

“Năm năm trước, chúng tôi tụt hậu 20 năm so với các thị trường trong khu vực về quy định ngân hàng và nhân tài. Giờ đây, khoảng cách có lẽ chỉ còn vài năm và chúng tôi đang gần như theo kịp một cách nhanh chóng” ông Mahendiran cho biết, đồng thời lưu ý rằng thị trường Việt Nam đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với các thị trường phát triển như Singapore.

“Tuy nhiên, khi nói đến công nghệ và khả năng tạo ra tác động, chúng ta đang sánh ngang với những người xuất sắc nhất, không chỉ trong khu vực mà trên toàn thế giới,” ông khẳng định.

Thành quả từ giai đoạn chuyển đổi 2021–2025 của ngân hàng này rất đỗi ngọt ngào, đặc biệt là khi song hành cùng đà tăng trưởng vũ bão của nền kinh tế số Việt Nam. Trong giai đoạn 5 năm này, số lượng khách hàng của Techcombank đã tăng gần gấp đôi, lượng người dùng thu hút qua kênh kỹ thuật số tăng gấp 4 lần và khối lượng giao dịch ngân hàng điện tử cũng tăng gấp 4 lần.

Tổng thu nhập hoạt động (TOI) và lợi nhuận sau thuế tăng khoảng 1,5 lần, đạt tương ứng 53.400 tỷ đồng và 26.000 tỷ đồng.

Dù vậy, số lượng nhân sự và chi nhánh ít có sự thay đổi. Điều này giúp năng suất được cải thiện rõ rệt, khi TOI trên mỗi nhân viên tăng thêm khoảng một nửa, đạt 4,2 tỷ đồng/nhân viên.

“Chúng tôi đã có thể mở rộng quy mô tất cả các thông số đó mà không cần tăng cường số lượng nhân sự,” ông Mahendiran nhấn mạnh. “Đó là một thước đo rất tốt để nói về cách chúng tôi nhìn nhận tương lai của AI – các công ty sẽ cần ít nhân sự hơn, nhưng là những nhân sự am hiểu và thông minh hơn.”

Xây dựng ngân hàng ưu tiên công nghệ AI (AI-first)

Chương tiếp theo của Techcombank dường như còn tham vọng hơn nữa.

Trong chu kỳ 2025–2030, ngân hàng có huyển hướng dứt khoát chiến lược với AI trở thành công cụ hỗ trợ trọng yếu trên cả ba trụ cột: kỹ thuật số, dữ liệu và nhân tài. Ban lãnh đạo hiện nay, ngày càng đề cập nhiều hơn tới việc Techcombank không chỉ đơn thuần là một ngân hàng số, mà là một "ngân hàng đặt AI lên hàng đầu".

Ông Jens Lottner, vị CEO người Đức gia nhập ngân hàng trước ông Mahendiran hai tháng vào năm 2020, tin rằng AI sẽ định hình lại một cách căn bản cách thức vận hành của các ngân hàng - đến mức những định chế tài chính khổng lồ này cuối cùng có thể được điều hành bởi các đại lý ảo (virtual agents).

“Rất có thể chúng ta sẽ sớm chứng kiến sự bùng nổ của các năng lực AI trên toàn hệ thống ngân hàng. Điều chúng ta cần quản lý hết sức cẩn trọng chính là chi phí,” ông phát biểu tại một cuộc họp báo sau Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 của ngân hàng diễn ra ở Hà Nội vào tháng 4.

Ông Lottner chia sẻ với The Business Times rằng Techcombank có kế hoạch đầu tư một khoản tiền thậm chí còn "lớn hơn" vào công nghệ từ nay đến năm 2030 so với mức 500 triệu USD đã chi trong 5 năm qua. Nỗ lực này từng đạt đỉnh điểm vào năm 2025, kéo theo việc dịch chuyển khoảng 70% hệ thống của ngân hàng lên nền tảng điện toán đám mây.

Tuy nhiên, với cả Lottner và Mahendiran, công cuộc chuyển đổi này không nhằm mục đích thay thế người lao động, mà là thiết kế lại cách thức đưa ra các quyết định của Techcombank.

“Sự khác biệt giữa một ngân hàng truyền thống và một ngân hàng đặt AI lên hàng đầu là việc liệu bạn chỉ đơn thuần đang tự động hóa, hay bạn đang tích hợp cả trí thông minh vào hệ thống?,” ông Mahendiran phân tích. “Bạn có lẽ sẽ cần ít nhân sự thực thi hơn, nhưng lại cần nhiều nhân sự có kiến thức sâu rộng và có khả năng làm việc với các công cụ AI hơn.”

Techcombank hiện có kế hoạch triển khai AI trên toàn bộ các hoạt động vận hành, phát triển phần mềm, quản lý khách hàng và cung cấp các dịch vụ siêu cá nhân hóa. Tất cả sẽ được hỗ trợ bởi một "AI studio" ngăn xếp mở (open-stack), dự kiến được phổ biến dần cho nhân viên trong năm nay.

Ngân hàng thu thập hơn 8 tỷ điểm dữ liệu khách hàng mỗi ngày, cung cấp nguồn dữ liệu đầu vào cho hơn 100 mô hình AI và học máy. Mahendiran nói thêm rằng "nhiều dữ liệu hơn sẽ giúp chinh phục các thuật toán thông minh hơn".

Ông cho biết thêm, ngân hàng sử dụng các mô hình nguồn mở đồng thời tự xây dựng các mô hình độc quyền ở quy mô lớn nhằm tạo sự khác biệt; trải dài trên các mảng từ phát hiện gian lận, tuân thủ quy định, thu hút khách hàng, cho đến quản trị rủi ro và cho vay cá nhân hóa.

Trong khi đó, dữ liệu được thu thập từ hệ sinh thái rộng lớn của ngân hàng vượt ra ngoài giới hạn của dịch vụ ngân hàng truyền thống, bao gồm bảo hiểm (Techcom Life), đầu tư (Chứng khoán Techcombank), bán lẻ (thông qua quan hệ đối tác với Masan - đơn vị nắm giữ gần 15% cổ phần tại Techcombank), công nghệ (thông qua công ty liên kết One Mount) và bất động sản (thông qua mối quan hệ chiến lược với nhà phát triển bất động sản lớn Masterise).

“Tiền đề cốt lõi là phải đảm bảo dữ liệu được chia sẻ một cách bảo mật và an toàn, đồng thời phải có sự đồng ý của khách hàng", ông cho biết thêm.

Đa dạng hóa với sự hỗ trợ của AI

Tỷ trọng cho vay bất động sản của Techcombank vẫn là mối bận tâm lớn đối với các cơ quan xếp hạng tín nhiệm toàn cầu, ngay cả khi tỷ lệ này đã và đang giảm dần. Tính đến cuối tháng 3, bất động sản chiếm 29% tổng dư nợ cho vay, giảm so với mức 33% vào năm 2024. Điều này cho thấy những tiến triển nhất định trong việc giảm thiểu rủi ro tập trung mặc dù tỷ lệ này vẫn còn ở mức cao.

Phía ngân hàng cho biết họ đang nỗ lực tiếp tục cắt giảm tỷ trọng bất động sản xuống còn 25% tổng dư nợ cho vay và trái phiếu doanh nghiệp trong vài năm tới.

Một phần của chiến lược là sử dụng AI để đa dạng hóa và mở rộng khả năng tiếp cận các phân khúc kinh tế chưa được phục vụ đầy đủ, đặc biệt là các tiểu thương và hộ kinh doanh, những đối tượng thường nằm ngoài hệ thống chấm điểm tín dụng truyền thống.

“Việc dữ liệu và AI mở ra những mảng kinh doanh mới chắc chắn là một bước tiến lớn,” ông Mahendiran đánh giá. “Chúng tôi đang sử dụng dữ liệu phi tài chính và thường có thể cấp vốn cho khách hàng ngay cả khi họ thiếu hồ sơ tài chính.”

Một ví dụ điển hình là sản phẩm vốn lưu động ShopCash, chuyên cung cấp các khoản tài trợ tín chấp theo hình thức thấu chi cho các doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.

Một số mô hình AI thử nghiệm của ngân hàng hiện đang sử dụng công nghệ đánh giá thông qua hình ảnh. Theo đó, công cụ sẽ phân tích các bức ảnh chụp một cửa hàng vào những khoảng thời gian cụ thể trong ngày để đo lường mức độ hoạt động kinh doanh thực tế trước khi quyết định cấp tín dụng.

Cách tiếp cận này đã giúp Techcombank mở rộng nhanh chóng tệp khách hàng tiểu thương. Theo báo cáo của ngân hàng, nhóm khách hàng này đã tăng gấp 4 lần trong 5 năm qua lên mức 2,6 triệu người, tương đương với 266.000 khách hàng là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và siêu nhỏ tính đến cuối năm 2025.

Dư nợ cho vay tín chấp cũng tăng gấp 3 lần trong cùng kỳ, trong khi tín dụng doanh nghiệp ngoài lĩnh vực bất động sản tăng gấp 2 lần.

Theo đánh giá của Moody’s hồi tháng 3, các chỉ số đo lường chất lượng tài sản khác của Techcombank được xếp vào nhóm mạnh nhất tại Việt Nam. Cơ quan xếp hạng này gần đây đã giữ nguyên mức xếp hạng "BA3" của ngân hàng và điều chỉnh triển vọng lên mức "tích cực", viện dẫn lý do từ khả năng sinh lời mạnh mẽ, nền tảng vốn vững chắc và sự cải thiện trong việc đa dạng hóa danh mục đầu tư.

Liệu Việt Nam cuối cùng có thể sản sinh ra một ngân hàng vận hành bằng AI với năng lực cạnh tranh trên toàn cầu hay không vẫn là một câu hỏi còn bỏ ngỏ. Ban lãnh đạo Techcombank lưu ý rằng ngân hàng nhận thấy rất ít nhu cầu chiến lược trong việc phải mở chi nhánh ở nước ngoài ở giai đoạn này, bởi vị thế của họ đang rất vững chắc tại Việt Nam và thị trường nội địa vẫn duy trì sức hấp dẫn lớn.

Đối với Mahendiran, cơ hội từng thôi thúc ông đến với đất nước này dường như vẫn là một hành trình chưa kết thúc, khi mà Chủ tịch, Hội đồng Quản trị và Tổng Giám đốc đã trao cho ông một thứ mà ông gọi là "nền tảng tuyệt vời".

“Chúng tôi có một mối quan hệ cộng sinh mà ở đó, chúng tôi có thể cảm nhận và đo lường được những tác động mang lại cho xã hội,” ông nói. “Chừng nào chúng tôi vẫn tiếp tục tạo ra giá trị cho khách hàng và cho Việt Nam, thì hành trình này sẽ vẫn còn tiếp diễn.”