Chấm dứt kỷ nguyên ‘chỉ biết lắp ráp’, Google và Apple đang biến Việt Nam thành thủ phủ sản xuất như thế nào?

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu đang trải qua những biến động chưa từng có, quyết định mới nhất của Google vào đầu năm 2026 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng.

Không chỉ dừng lại ở việc lắp ráp, gã khổng lồ công nghệ Mỹ đã chọn Việt Nam là nơi phát triển và sản xuất các dòng điện thoại cao cấp nhất ngay từ khâu đầu tiên của chuỗi cung ứng.

Động thái này, đặt trong sự so sánh tương quan với chiến lược phát triển của Apple trên khắp thế giới cho thấy sự dịch chuyển của dòng vốn và công nghệ, nhằm tìm kiếm "bến đỗ an toàn" trước rào cản thuế quan của doanh nghiệp.

Từ lắp ráp tới giới thiệu sản phẩm mới

Theo thông tin ghi nhận vào tháng 1/2026, Google sẽ bắt đầu thực hiện quy trình Giới thiệu sản phẩm mới (NPI - New Product Introduction) cho các dòng điện thoại thông minh cao cấp của mình tại Việt Nam ngay trong năm nay. 

Cụ thể, các dòng sản phẩm bao gồm Pixel, Pixel Pro và Pixel Fold sẽ được phát triển và sản xuất "từ con số không" tại đây.

Thuật ngữ NPI mang ý nghĩa trọng yếu hơn nhiều so với hoạt động gia công đơn thuần. NPI bao gồm phát triển, xác minh và tinh chỉnh các quy trình sản xuất; đây là giai đoạn quan trọng nhất khi đưa một thiết bị điện tử mới ra thị trường. Quá trình này đòi hỏi sự tham gia của hàng trăm kỹ sư từ công ty mẹ và các nhà cung cấp, cùng với khoản đầu tư lớn vào thiết bị kiểm thử và máy móc công cụ.

Việc Google chuyển giao quy trình NPI sang Việt Nam là một bước tiến lớn, tương tự như kế hoạch mà Apple đã vạch ra cho Ấn Độ đối với iPhone. Nó cho thấy Google đang tiến gần hơn một bước tới việc sở hữu chuỗi cung ứng hoàn chỉnh bên ngoài Trung Quốc. 

Google hiện đã sản xuất hàng loạt điện thoại cao cấp và thực hiện một số quy trình xác minh tại Việt Nam, do đó việc phát triển điện thoại mới từ đầu tại đây là điều hoàn toàn khả thi. Song song đó, việc phát triển dòng Pixel A phân khúc thấp hơn sẽ vẫn duy trì tại Trung Quốc trong thời gian này.

"Bến đỗ an toàn" về thuế quan

Quyết định của Google không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả của một chuỗi các phản ứng trước những bất ổn địa chính trị kéo dài trong vài năm gần đây. Quay trở lại thời điểm tháng 4/2025, thực tế ghi nhận làn sóng các công ty công nghệ Mỹ, bao gồm Apple, Meta, HP và Dell, đua nhau tăng tốc sản xuất tại Việt Nam.

Động lực chính xuất phát từ chính sách thuế quan của chính quyền Donald Trump. Mặc dù vào thời điểm đó, một số sản phẩm công nghệ Trung Quốc nhận được sự miễn trừ nhưng chúng vẫn phải chịu mức thuế cơ bản 20% nếu được sản xuất tại Trung Quốc và chuyển đến Mỹ. 

Thậm chí, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick khi đó đã ám chỉ về các mức thuế "riêng biệt" cho hàng điện tử và bán dẫn, tạo ra sự bất định lớn cho ngành công nghiệp.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam và Ấn Độ nổi lên như những "bến đỗ an toàn" về thuế quan. Apple đã yêu cầu các nhà cung cấp chuyển phần lớn sản lượng MacBook và iPad dành cho thị trường Mỹ sang sản xuất tại Việt Nam. Các công ty công nghệ đã phải chạy đua để tích trữ hàng tồn kho cho thị trường Mỹ trước khi thời gian ân hạn 90 ngày về thuế quan kết thúc.

Một giám đốc điều hành của nhà cung cấp linh kiện cho Apple từng mô tả tình hình vào năm 2025: "Chúng tôi được yêu cầu vận chuyển tất cả các linh kiện sang Đông Nam Á và Ấn Độ bằng đường hàng không nhiều nhất có thể... Giống như khách hàng đang vơ vét tất cả hàng tồn kho để chuyển chúng ra khỏi Trung Quốc, chấp nhận gánh thêm chi phí vận chuyển hàng không đắt đỏ". 

Có thể thấy cả Google và Apple đều đang nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng, nhưng cách tiếp cận của cả hai vừa có những điểm tương đồng nhưng cũng có nhiều điểm khác biệt thú vị.

Nếu như Google chọn Việt Nam để thực hiện NPI cho dòng Pixel cao cấp, thì Apple lại đang đẩy mạnh việc sản xuất iPhone tại Ấn Độ. Vào năm 2025, Apple đặt mục tiêu sản xuất ít nhất 50 triệu chiếc iPhone tại Ấn Độ và muốn phần lớn mẫu iPhone sắp tới dành cho thị trường Mỹ được sản xuất tại đây.

Tuy nhiên, thách thức của quy trình NPI là rất lớn. Việc tham gia vào quá trình NPI được xem là "huân chương danh dự" cho các nhà cung cấp, chứng tỏ năng lực xử lý các sản phẩm mới của khách hàng. Do sự phức tạp và độ hoàn thiện chưa cao của chuỗi cung ứng tại các địa điểm mới, cả hai gã khổng lồ này vẫn phải duy trì NPI tại Trung Quốc trong nhiều năm qua.

Để đảm bảo an toàn, Apple thậm chí đang xem xét thực hiện "NPI kép" tại cả Ấn Độ và Trung Quốc. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải đầu tư gấp đôi nguồn lực để đảm bảo không có rủi ro, bởi như một nguồn tin từ nhà cung cấp Apple chia sẻ: "Nếu NPI thất bại, điều đó có nghĩa là sẽ không có sản phẩm mới nào trong năm".

Trong khi đó, Google cũng đang thực hiện một bước đi táo bạo tương tự tại Việt Nam. Nhà phân tích tại Isaiah Research nhận định rằng ý nghĩa quan trọng của NPI nằm ở việc thiết lập định nghĩa sản phẩm, tiêu chuẩn kiểm tra và khả năng sản xuất hàng loạt ổn định. Đây là những chỉ số chính cho thấy khả năng hoạt động độc lập của một chuỗi cung ứng.

Những rào cản vô hình

Mặc dù quyết tâm là rất lớn, nhưng con đường dịch chuyển sản xuất của cả Google và Apple không hề bằng phẳng. Một trong những thách thức lớn nhất đến từ việc Trung Quốc thắt chặt kiểm tra hải quan đối với máy móc và thiết bị sản xuất xuất khẩu.

Việc vận chuyển thiết bị sản xuất từ Trung Quốc đã bị đình trệ do các đợt kiểm tra hải quan gắt gao kéo dài trong nhiều tháng. Bắc Kinh không muốn lĩnh vực sản xuất của mình bị "rỗng ruột", dẫn đến việc gây khó khăn cho việc xuất khẩu các thiết bị sản xuất và kiểm thử sang các quốc gia khác.

Thực tế, kế hoạch mở rộng công suất mạnh mẽ cho điện thoại thông minh của Google tại Việt Nam trong năm ngoái (2025) đã bị chậm tiến độ vì những lý do tương tự. Apple cũng gặp phải tình trạng tương tự tại Ấn Độ khi nỗ lực mở rộng năng lực sản xuất bị chậm lại so với kế hoạch.

Một giám đốc tại nhà cung cấp lắp ráp cho Apple thừa nhận trên tờ Nikkei rằng: "Xuất khẩu thiết bị từ Trung Quốc là liên tục gặp thách thức".

Thêm vào đó, việc dịch chuyển chuỗi cung ứng linh kiện cũng gặp khó khăn về chi phí. Mặc dù Apple đã hướng dẫn các nhà cung cấp đẩy nhanh việc chuyển sản xuất các linh kiện như bảng mạch in (PCB) sang Thái Lan, nhưng nhiều linh kiện khác như đầu nối, bộ phận cơ khí và vỏ kim loại vẫn có chi phí hiệu quả nhất nếu được chế tạo tại Trung Quốc.

Sau tất cả, có thể nói quyết định đưa quy trình NPI của các dòng điện thoại cao cấp nhất về Việt Nam trong năm 2026 của Google là một minh chứng rõ ràng cho xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm giảm thiểu rủi ro dài hạn về địa chính trị và thuế quan của các 'ông lớn' công nghệ thế giới. 

Nếu Google và Apple thành công trong việc phát triển điện thoại thông minh bên ngoài Trung Quốc, đây sẽ là một thành tựu to lớn, đánh dấu sự nâng cấp đáng kể về mạng lưới và năng lực chuỗi cung ứng phi Trung Quốc. 

Đối với Việt Nam, việc được chọn làm nơi thực hiện các quy trình quan trọng nhất (NPI) thay vì chỉ lắp ráp đơn thuần khẳng định sự trưởng thành về năng lực kỹ thuật và vị thế ngày càng quan trọng trong bản đồ công nghệ thế giới.