Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang có thể đẩy giá dầu tăng vọt lên mức chưa từng thấy

Iran là thành viên sáng lập Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) và từng giữ vị thế là nhà sản xuất lớn thứ hai của khối trong thập niên 1970, khi chiếm hơn 10% sản lượng dầu thế giới. Tuy nhiên, sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 cùng các lệnh trừng phạt kéo dài, sản lượng dầu của Iran suy giảm mạnh và chưa từng quay lại mức đỉnh trước đó.

Đặc biệt, năm 2018, khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân được ký kết giữa Iran và Nhóm P5+1 (gồm Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc, Nga và Đức) hồi năm 2015, hay còn được gọi là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA), và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt, ngành dầu mỏ Iran tiếp tục đối mặt với sức ép lớn do thiếu vốn và công nghệ.

Iran hiện chiếm khoảng 3% nguồn cung dầu toàn cầu, với sản lượng vào khoảng 3,1 triệu thùng/ngày. Nước này là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC, đứng sau Saudi Arabia, Iraq và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), và vẫn nằm trong Top 10 quốc gia sản xuất dầu mỏ hàng đầu thế giới. Sản lượng hiện nay của Iran vẫn là con số đáng kể và Iran được cho là sở hữu trữ lượng dầu thô lớn thứ ba thế giới, củng cố tầm quan trọng chiến lược của nước này.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất đối với thị trường không chỉ nằm ở sản lượng của Iran. Trong bối cảnh Israel và Mỹ phát động hoạt động quân sự nhằm vào Iran, nếu nước này đáp trả bằng cách hạn chế hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, thị trường dầu mỏ toàn cầu có thể đối mặt với cú sốc nguồn cung nghiêm trọng.

Hiện, mỗi ngày có khoảng 16,5 triệu thùng dầu, tương đương gần 1/4 tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới, đi qua tuyến huyết mạch này. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz cũng có thể đẩy giá dầu tăng đột biến, kéo theo áp lực lạm phát và làm gia tăng rủi ro đối với kinh tế toàn cầu. 

Phần lớn dầu xuất khẩu của Saudi Arabia, Iraq, UAE và Kuwait đều đi qua tuyến đường huyết mạch này. Riêng Saudi Arabia xuất khẩu khoảng 5 triệu thùng/ngày qua eo biển Hormuz, dù nước này có thể chuyển hướng một phần qua mạng lưới đường ống dẫn dầu Đông - Tây ra Biển Đỏ. Ngoài ra, UAE cũng sở hữu tuyến đường ống dẫn tới Vịnh Oman với công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày. Dù vậy, các phương án thay thế này khó có thể bù đắp hoàn toàn nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz có thể làm gián đoạn dòng chảy dầu từ Trung Đông đến châu Á. Vào tháng 6/2025, khi căng thẳng trong khu vực leo thang trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran, giá cước chuẩn cho một siêu tàu chở 2 triệu thùng dầu thô từ Trung Đông đến Trung Quốc đã tăng vọt. Điều này phản ánh mức độ nhạy cảm cao của thị trường trước các rủi ro địa chính trị tại khu vực.

Theo giới phân tích, xung đột quân sự trong khu vực và việc eo biển Hormuz bị phong tỏa có thể khiến giá dầu tăng vọt trong ngắn hạn, thậm chí vượt các mốc tâm lý quan trọng. Diễn biến này có nguy cơ kích hoạt làn sóng biến động trên thị trường tài chính toàn cầu, từ chứng khoán, tiền tệ cho tới trái phiếu.

Ngược lại, nếu căng thẳng được kiểm soát thông qua đàm phán, thị trường có thể nhanh chóng hạ nhiệt, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu vẫn tương đối dồi dào và OPEC còn dư địa để điều chỉnh sản lượng.