Bộ Công Thương: Việt Nam không chỉ đảm bảo nguồn cung xăng dầu mà còn duy trì giá thấp hơn trung bình thế giới

Ngày 4/4, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 3, quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết biến động phức tạp từ khu vực Trung Đông - nơi cung cấp phần lớn năng lượng cho Việt Nam, đang tạo ra áp lực trực tiếp lên chuỗi cung ứng toàn cầu, theo báo Chính phủ.

Tác động từ bên ngoài đã khiến nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới đối mặt với tình trạng gián đoạn nguồn cung. 

Theo dữ liệu được Bộ Công Thương dẫn chứng, tại các nền kinh tế phát triển, nhiều doanh nghiệp đã phải khuyến cáo người lao động làm việc từ xa nhằm giảm nhu cầu đi lại. Tại khu vực Đông Nam Á, Philippines đã phải tuyên bố tình trạng khó khăn. 

Một số quốc gia có chung đường biên giới với Việt Nam như Lào và Campuchia ghi nhận tình trạng đóng cửa nhiều cây xăng. Tại Thái Lan, giá nhiên liệu bị đẩy lên mức cao, với giá xăng vượt 51.000 đồng/lít và giá dầu diesel ở mức khoảng 47.000 đồng/lít.

Trái ngược với tình trạng trên, quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng khẳng định: "Trong khi nhiều quốc gia trong khu vực rơi vào tình trạng khủng hoảng năng lượng, Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định tương đối".

Số liệu thống kê đến cuối tháng 3 cho thấy tổng nguồn cung xăng dầu trong nước được bảo đảm ổn định. Cơ quan quản lý không ghi nhận hiện tượng đóng cửa hoặc ngừng bán trên diện rộng. 

Đáng chú ý, theo ông Hùng, Việt Nam duy trì được mức giá nhiên liệu thấp hơn trung bình thế giới khoảng 1,3 USD/lít và thấp hơn các nước có chung đường biên giới. 

Cơ quan quản lý dự báo có thể tiếp tục kiểm soát tốt tình hình trong thời gian tới.

5 giải pháp can thiệp

Để đạt được kết quả trên, cơ quan điều hành đã xây dựng hai kịch bản ứng phó, đặt mục tiêu ưu tiên là bảo đảm an ninh năng lượng và kiểm soát tác động của giá cả đến kinh tế vĩ mô. Tính đến thời điểm báo cáo, các kịch bản cơ bản diễn ra đúng dự báo, giúp kinh tế trong nước tránh được các cú sốc về giá và nguồn cung.

Năm nhóm giải pháp đồng bộ đã được Chính phủ và Bộ Công Thương triển khai trên thực tế:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách. Hàng loạt nghị quyết, nghị định được ban hành để tạo hành lang pháp lý cho việc điều hành.

Thứ hai, tăng cường nguồn cung nội địa. Giải pháp này được thực hiện thông qua việc tối ưu vận hành các nhà máy lọc hóa dầu và điều chỉnh cơ cấu sản phẩm ưu tiên cho năng lượng. Sản lượng khai thác dầu khí được nâng lên mức hơn 11%. 

Đồng thời, các cơ sở chế biến như nhà máy condensate Phú Mỹ được phục hồi. Hai nhà máy ethanol tại Đồng Nai và Dung Quất đã hoạt động hết công suất, đóng góp thêm khoảng 14% vào tỉ lệ tự chủ năng lượng.

Thứ ba, cơ chế điều hành giá. Giá nhiên liệu được điều hành theo cơ chế "bậc thang", bám sát thị trường kết hợp sử dụng Quỹ bình ổn để tránh điều chỉnh đột ngột, giảm thiểu tác động đến doanh nghiệp và người dân.

Thứ tư, kiểm soát hệ thống phân phối. Quy định tồn kho tối thiểu 20 ngày được áp dụng nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn hành vi đầu cơ, găm hàng.

Thứ năm, tăng cường công tác dự trữ.

4 thách thức kìm hãm đà tăng trưởng

Dù đã bảo vệ được thị trường năng lượng trước biến động toàn cầu, lãnh đạo Bộ Công Thương cũng chỉ ra 4 thách thức lớn đang nổi lên đối với nền kinh tế trong quý I/2026.

Thách thức thứ nhất nằm ở chính an ninh năng lượng. Phụ tải điện đang tăng cao sớm hơn so với dự kiến. Trong khi đó, báo cáo của Bộ Công Thương cho thấy cấu trúc nguồn cung năng lượng chưa thực sự linh hoạt, tạo ra áp lực lớn khi nhu cầu tăng nhanh. Việc điều tiết các nguồn năng lượng trong nước gặp khó khăn trước các yếu tố bên ngoài khó lường, đòi hỏi công tác điều hành phải "đi trước một bước" để tránh bị động.

Thách thức thứ hai là sự chững lại của sản xuất công nghiệp. Sau thời điểm khởi sắc đầu năm, số liệu tháng 3 cho thấy sản xuất công nghiệp đã giảm nhẹ so với tháng 1 và tháng 2. Vì khu vực công nghiệp là động lực chính của tăng trưởng kinh tế, sự sụt giảm này là một tín hiệu được cơ quan quản lý đánh giá cần phải theo dõi sát.

Thách thức thứ ba đến từ sức cầu trong nước. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ chỉ ghi nhận mức tăng khoảng 9%. Con số này phản ánh tâm lý thận trọng trong chi tiêu của người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Thách thức thứ tư liên quan đến chất lượng của dòng chảy thương mại. Mặc dù nền kinh tế duy trì trạng thái xuất siêu, cơ quan quản lý nhìn nhận nguyên nhân chủ yếu là do yếu tố giá, không xuất phát từ việc tăng sản lượng. Đánh giá về vấn đề này, ông Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh: "Xuất siêu không hoàn toàn phản ánh sức mạnh thực của nền kinh tế nếu không đi kèm tăng trưởng về khối lượng".

Bộ Công Thương đã đề ra 3 nhóm giải pháp trọng tâm để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô:

Nhóm giải pháp đầu tiên là bảo đảm an ninh năng lượng. Về mặt dài hạn, Việt Nam đặt mục tiêu giảm tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng. Cụ thể, con số này sẽ được kéo giảm từ mức 44% mục tiêu của năm 2025 xuống còn 30% vào năm 2030, nhằm tăng tính tự chủ và giảm phụ thuộc. 

Trong ngắn hạn, hệ thống điện sẽ được điều hành linh hoạt để cung ứng đủ cho nền kinh tế khi các nguồn điện nền còn gặp khó khăn. Các biện pháp song song bao gồm siết chặt theo dõi cung - cầu xăng dầu, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng và xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng quốc gia.

Nhóm giải pháp thứ hai là tái cơ cấu chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng. Ngành công thương đặt mục tiêu nâng tỉ lệ nội địa hóa đạt mức 40-45% đối với các ngành trọng điểm như dệt may, da giày và hóa chất. 

Quyền Bộ trưởng đánh giá việc nâng cao năng lực tự chủ này sẽ tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Cùng với đó là việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ, phát triển sản phẩm chiến lược theo xu hướng mới.

Nhóm giải pháp thứ ba hướng tới việc kích cầu trong nước và tối ưu hóa thị trường xuất khẩu. Phương thức thực hiện là phối hợp các chính sách tài khóa, tiền tệ để thúc đẩy tiêu dùng.

Đối với hoạt động ngoại thương, mục tiêu là nâng cao giá trị xuất khẩu thay vì chỉ tập trung vào sản lượng. Bộ Công Thương sẽ đẩy mạnh việc đàm phán, ký kết các hiệp định mới để mở rộng thị trường, đồng thời theo sát các cuộc điều tra thương mại quốc tế.