Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Chuyện gì sẽ xảy ra với cuộc chiến Iran và giá dầu sau ngày 3/11?

Trong những ngày qua, giá dầu thô Brent thường xuyên duy trì trên ngưỡng 100 USD/thùng, giá dầu diesel leo lên mức cao chưa từng có. Tổng thống Donald Trump đã cố trấn an cử tri rằng cuộc chiến với Iran nhiều khả năng sẽ kết thúc sau bầu cử Quốc hội giữa kỳ ngày 3/11 và khi đó giá dầu sẽ “lao dốc”.

Cuộc bầu cử giữa kỳ đang trở thành một trong những sự kiện được giới đầu tư theo dõi sát sao. Không chỉ quyết định cán cân quyền lực tại Washington, kết quả bầu cử còn có thể ảnh hưởng đến chiến lược của Nhà Trắng trong cuộc chiến với Iran, qua đó tác động lớn đến thị trường dầu mỏ.

Cuộc bầu cử giữa kỳ khiến Nhà Trắng lo lắng

Cuộc chiến đã kéo dài sang tháng thứ 8 và đang trở thành gánh nặng chính trị đối với chính quyền ông Trump. Theo cuộc thăm dò Reuters/Ipsos cuối tháng 8, chỉ 31% người Mỹ ủng hộ cuộc chiến, trong khi 63% phản đối. Giá xăng cao là một trong những vấn đề khiến cử tri đặc biệt bất bình.

Áp lực này diễn ra đúng lúc Đảng Cộng hòa phải bảo vệ thế đa số mong manh tại cả Hạ viện và Thượng viện. Các cuộc đua giành quyền kiểm soát hai viện đang rất sít sao.

Nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, Nhà Trắng sẽ phải đối mặt với một Quốc hội có khả năng gây sức ép lớn hơn đối với chính sách đối ngoại và quân sự trong hai năm cuối nhiệm kỳ.

Nhà Trắng muốn giữ chiến sự “im ắng” đến tháng 11

Theo Reuters, các trợ lý cấp cao của ông Trump đang tìm cách hạn chế mức độ leo thang của cuộc chiến trước ngày bỏ phiếu, một phần vì lo ngại chiến sự và giá nhiên liệu cao sẽ làm tổn thương Đảng Cộng hòa. Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio được cho là ủng hộ cách tiếp cận này.

Một quan chức Nhà Trắng nói: “Chúng tôi đang duy trì áp lực lên Iran. Nhưng cuộc bầu cử tháng 11 đang là ưu tiên”.

Thay vì mở rộng các chiến dịch không kích quy mô lớn, chính quyền Mỹ trong thời gian qua tập trung nhiều hơn vào gây sức ép kinh tế, bao gồm các biện pháp trừng phạt và phong tỏa hải quân.

Tuy nhiên, chiến lược kiềm chế này có thể chỉ mang tính tạm thời. Reuters dẫn các nguồn tin cho biết Nhà Trắng có thể cân nhắc tăng cường hành động quân sự sau cuộc bầu cử ngày 3/11, dù việc quay trở lại một cuộc chiến toàn diện vẫn chưa được quyết định.

Những diễn biến mới nhất càng làm tăng khả năng thị trường phải tính đến kịch bản đó. Ngày 1/10, Wall Street Journal đưa tin Mỹ đang điều thêm một nhóm tác chiến tàu sân bay cùng khoảng 9.000 - 10.000 binh sĩ tới Trung Đông, dự kiến đến nơi vào cuối tháng 11. Động thái này diễn ra trong bối cảnh ông Trump vừa bác đề xuất ngừng bắn mới của Iran.

Đối với thị trường dầu, đây là tín hiệu đáng chú ý. Ngay sau thông tin về việc Mỹ điều thêm lực lượng, giá dầu Brent trên thị trường tương lai đã tăng mạnh, lên trên 102 USD/thùng.

Iran có động lực để hành động trước

Theo ông Trita Parsi, Phó Giám đốc điều hành Viện Quincy, giới chức Iran có thể cho rằng ông Trump đang chờ qua cuộc bầu cử để mở rộng chiến sự. Nếu vậy, Tehran có động lực tận dụng giai đoạn trước ngày bỏ phiếu để gây sức ép hoặc tìm cách cải thiện vị thế đàm phán.

Về kinh tế, Tehran cũng chịu áp lực phải phá thế phong tỏa và khôi phục dòng chảy dầu. Đề xuất ngừng bắn mà Iran đưa ra cuối tháng 9 bao gồm việc Mỹ dỡ phong tỏa hải quân, nới lỏng các biện pháp trừng phạt dầu mỏ và đổi lại Tehran sẽ mở lại eo biển Hormuz. Nhưng ông Trump đã bác đề xuất này.

Điều đáng chú ý là Iran không cần phải làm gián đoạn toàn bộ nguồn cung dầu thế giới để gây chấn động thị trường. Chỉ một số cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu tại Hormuz hay cơ sở hạ tầng năng lượng ở Trung Đông cũng có thể khiến nhà đầu tư lập tức nâng phần bù rủi ro địa chính trị.

Điều gì có thể xảy ra sau ngày 3/11?

Nếu Đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát Quốc hội, ông Trump sẽ không phải đối mặt với một rào cản chính trị mới từ phía lập pháp. Trong kịch bản đó, Nhà Trắng có nhiều dư địa hơn để cân nhắc tăng cường hành động quân sự sau ngày 3/11. Với thị trường dầu mỏ, đây là lý do để giữ phần bù rủi ro địa chính trị ở mức cao.

Ngược lại, nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, rào cản chính trị đối với một chiến dịch quân sự quy mô lớn sẽ tăng lên. Tuy nhiên, tác động này sẽ không đến ngay lập tức.

Quốc hội mới chỉ bắt đầu nhiệm kỳ vào ngày 3/1/2027. Trong khoảng thời gian gần hai tháng giữa ngày bầu cử và ngày Quốc hội mới nhậm chức, Nhà Trắng vẫn có quyền chủ động đáng kể trong chính sách đối ngoại và quân sự.

Sang năm tới, Đảng Dân chủ có thể tìm cách sử dụng quyền lập pháp để hạn chế chiến tranh, trong đó đáng chú ý nhất là quyền kiểm soát ngân sách. Một chiến dịch quân sự quy mô lớn cần nguồn lực đáng kể, vì vậy Quốc hội có thể gây sức ép bằng cách không cấp thêm ngân sách cho việc triển khai lực lượng trên bộ, các chiến dịch đổ bộ hoặc mở rộng đáng kể quy mô chiến tranh.

Tuy nhiên, những hoạt động đang được thực hiện bằng quyền hạn và nguồn lực hiện có, chẳng hạn phong tỏa hải quân, không nhất thiết phải dừng lại ngay.

Hơn nữa, một thất bại trong bầu cử cũng chưa chắc khiến Nhà Trắng lập tức giảm mức độ đối đầu. Ông Parsi cảnh báo việc phải đối mặt với một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát thậm chí có thể tạo động lực để ông Trump đẩy nhanh các hành động quân sự trước khi cán cân quyền lực ở Washington thay đổi.

Vì vậy, khoảng thời gian từ ngày 3/11 đến ngày 3/1/2027 có thể trở thành một giai đoạn đặc biệt nhạy cảm với thị trường dầu.

Điều gì có thể giúp hạ nhiệt giá dầu?

Trong cả hai kịch bản bầu cử, rủi ro ngắn hạn với giá dầu đều nghiêng về phía tăng, qua hai cơ chế khác nhau: Đảng Cộng hòa thắng làm tăng kỳ vọng về chiến tranh kéo dài, Đảng Dân chủ thắng thúc đẩy nguy cơ ông Trump vội leo thang động thái quân sự.

Tuy nhiên, giá dầu cũng không phải chỉ có tăng chứ không giảm. Nếu con đường đàm phán giúp mở lại eo biển Hormuz, chênh lệch cung - cầu sẽ hỗ trợ giá đi xuống.

Trong báo cáo tháng 8, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính nếu căng thẳng Trung Đông hạ nhiệt, nguồn cung dầu thô toàn cầu có thể vượt nhu cầu 4,61 triệu thùng/ngày.

Hiện tại, đa số các nhà phân tích cũng dự kiến thị trường dầu mỏ sẽ quay trở lại tình trạng dư cung vào năm 2027 khi điều kiện vận chuyển được cải thiện, sản lượng tại vùng Vịnh dần phục hồi và nguồn cung từ các nước ngoài OPEC tiếp tục gia tăng.