Bảo hiểm liên kết đầu tư vì sao dễ bị hiểu sai là kênh sinh lời?

Trong khuôn khổ sự kiện ra mắt sản phẩm bảo hiểm liên kết đơn vị mới của FWD Việt Nam vào chiều 10/4, câu chuyện về cách hiểu yếu tố đầu tư trong bảo hiểm nhân thọ - vốn gây nhiều tranh cãi trên thị trường - đã được các chuyên gia đặt lại từ nhiều góc nhìn.

Những tranh luận xoay quanh bảo hiểm liên kết đầu tư không phải là mới nhưng đang trở nên rõ nét hơn trong bối cảnh thị trường tài chính biến động và kỳ vọng của nhà đầu tư thay đổi. Bối cảnh này cũng trùng với giai đoạn ngành bảo hiểm bước vào chu kỳ siết chuẩn mới.

Từ tháng 7/2025, Luật Kinh doanh Bảo hiểm sửa đổi chính thức có hiệu lực, trong khi từ đầu năm 2026, các quy định liên quan đến chính sách thu nhập của tư vấn viên tiếp tục được điều chỉnh nhằm giảm sự lệch pha giữa hoa hồng năm đầu và chất lượng hợp đồng dài hạn.

Theo ông Ngô Trung Dũng,Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, bảo hiểm nhân thọ đã hình thành hơn 400 năm. Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ đầu tiên được ghi nhận từ năm 1583. Ban đầu, mục tiêu cốt lõi chỉ là bảo vệ trước rủi ro tử vong. Theo thời gian, bảo hiểm nhân thọ dần phát triển để đáp ứng nhiều nhu cầu hơn của người dân như tích lũy, hỗ trợ tài chính khi ốm đau, tai nạn và xa hơn là gia tăng tài sản.

Từ đó, các sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư ra đời, tận dụng thế mạnh của doanh nghiệp bảo hiểm về vốn, công nghệ, thông tin và kinh nghiệm đầu tư, nhằm mang lại giá trị gia tăng cho khách hàng. Tại Việt Nam, sản phẩm bảo hiểm liên kết chung xuất hiện từ năm 2001 và đến năm 2008 thì bảo hiểm liên kết đơn vị được giới thiệu.

Theo ông, gốc rễ của những tranh cãi nằm ngay trong cấu trúc “lai” của sản phẩm. Bảo hiểm liên kết đơn vị kết hợp hai thành phần là bảo vệ rủi ro và đầu tư thông qua các quỹ do doanh nghiệp bảo hiểm thiết lập. Chính sự kết hợp này khiến nhiều người khó tách bạch, từ đó dễ áp cùng một tiêu chuẩn đánh giá như với các sản phẩm đầu tư thuần túy.

Không chỉ xuất phát từ cấu trúc sản phẩm, cách thị trường vận hành trong quá khứ cũng góp phần định hình cách hiểu hiện nay. Có những giai đoạn lợi nhuận đầu tư được nhắc đến ở mức 20 - 30% mỗi năm, khiến yếu tố sinh lời trở thành điểm nhấn trong quá trình tư vấn và dần dần điều này dần làm mờ vai trò cốt lõi của bảo hiểm là bảo vệ tài chính.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu của người tham gia cũng đang thay đổi. Bên cạnh bảo vệ, nhiều khách hàng ngày càng quan tâm đến việc gia tăng tài sản, tích lũy dài hạn và chuyển giao tài sản cho thế hệ sau. Sự giao thoa giữa kỳ vọng này và cách tiếp cận sản phẩm trong quá khứ đã khiến bảo hiểm liên kết đầu tư dễ bị nhìn như một kênh sinh lời cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm tài chính khác.

Từ góc độ đầu tư, bà Dương Kim Anh, Giám đốc Khối Đầu tư Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), cho rằng một trong những sai lệch phổ biến nhất là sử dụng góc nhìn ngắn hạn để đánh giá một sản phẩm mang bản chất dài hạn.

Bảo hiểm nhân thọ vốn là một cam kết kéo dài nhiều năm, thậm chí hàng chục năm nên phần đầu tư đi kèm cũng cần được nhìn nhận trong cùng một khung thời gian. Khi kỳ vọng lợi nhuận được đặt trong ngắn hạn, sự lệch pha trong đánh giá gần như là điều khó tránh khỏi.

Bên cạnh đó, yếu tố rủi ro cũng thường bị xem nhẹ. Với các sản phẩm liên kết đơn vị, lợi nhuận không được cam kết mà phụ thuộc vào diễn biến của thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc giá trị tài khoản có thể biến động, thậm chí giảm trong ngắn hạn, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường không thuận lợi.

Còn ở góc độ doanh nghiệp, ông Đậu Tiến Dũng, Phó Tổng Giám đốc Chiến lược FWD Việt Nam, cho rằng thị trường hiện tồn tại ba hiểu nhầm lớn. Đó là việc xem sản phẩm như một kênh đầu tư thuần túy, kỳ vọng hiệu quả trong thời gian ngắn và không tách bạch giữa phần bảo vệ với phần đầu tư. Những hiểu nhầm này khiến trải nghiệm của khách hàng dễ lệch khỏi bản chất sản phẩm, đặc biệt khi thị trường biến động.

Một đặc điểm quan trọng khác của bảo hiểm liên kết đơn vị là cơ chế “ủy thác đầu tư”, khi dòng tiền được quản lý bởi các công ty quản lý quỹ chuyên nghiệp. Cơ chế này giúp khách hàng tiếp cận với các chiến lược đầu tư bài bản mà không cần trực tiếp tham gia thị trường.

Tuy nhiên, chính điều này cũng khiến sản phẩm dễ bị so sánh trực tiếp với các kênh đầu tư thuần túy như chứng khoán hoặc quỹ mở, thay vì được nhìn nhận như một phần trong kế hoạch tài chính tổng thể.

"Khi so với các thị trường trong khu vực như Singapore, Malaysia hay Philippines - những nơi sản phẩm liên kết đơn vị chiếm tỷ trọng lớn khoảng 50% hoặc hơn trong danh mục bảo hiểm nhân thọ, thì thị trường Việt Nam hiện vẫn ở giai đoạn đầu với tỷ lệ khoảng 10%. Điều này cho thấy dư địa phát triển còn lớn nhưng cũng đồng nghĩa với việc nhận thức của thị trường về sản phẩm vẫn đang trong quá trình hoàn thiện",Phó Tổng Giám đốc Chiến lược FWD Việt Nam cho hay.

Điểm chung được các chuyên gia nhấn mạnh là trong mọi kế hoạch tài chính cá nhân, yếu tố bảo vệ luôn phải được đặt ở vị trí nền tảng. Khi các rủi ro cơ bản như tử vong, bệnh tật hay mất thu nhập chưa được kiểm soát, mọi kế hoạch tích lũy hay đầu tư đều có thể bị gián đoạn.

Một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tranh cãi trong thời gian qua là tình trạng “bán sai” (mis-selling)  sản phẩm. Với đặc thù là sản phẩm vô hình và phức tạp, việc hiểu sai có thể bắt nguồn từ khâu tư vấn.

Các chuyên gia cho rằng để hạn chế tình trạng này, cần quay lại những nguyên tắc cơ bản của tư vấn tài chính, trong đó việc hiểu đúng nhu cầu khách hàng, minh bạch thông tin và tuân thủ quy trình là yếu tố then chốt.

Trong bối cảnh thị trường tài chính nhiều biến động và kỳ vọng lợi nhuận không còn dễ đạt như trước, cách tiếp cận đầu tư phải bắt đầu từ bảo vệ đang dần trở thành một sự điều chỉnh cần thiết.

Khi nhà đầu tư thận trọng hơn và chu kỳ tăng trưởng nóng qua đi, bảo hiểm liên kết đầu tư cũng được nhìn lại đúng vai trò không phải là kênh tối đa hóa lợi nhuận mà là một cấu phần trong chiến lược tài chính dài hạn, nơi yếu tố bảo vệ giúp duy trì sự ổn định, còn đầu tư đóng vai trò tích lũy theo thời gian.