Ấn Độ có thể tái áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu gạo 100% tấm

Theo The Hindu Business Line, Liên đoàn các nhà xuất khẩu gạo Ấn Độ (IREF) cảnh báo Ấn Độ có thể tái áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu gạo 100% tấm, trong bối cảnh giá quốc tế được cho là đã vượt 360 USD/tấn khi cạnh tranh giữa người mua nước ngoài và các ngành công nghiệp trong nước, bao gồm sản xuất ethanol và thức ăn chăn nuôi gia cầm, ngày càng gay gắt.  

IREF cho biết giá gạo trong nước tăng cao cùng áp lực lạm phát ngày càng lớn có thể làm gia tăng khả năng chính phủ can thiệp thị trường, đặc biệt khi cuộc bầu cử Hội đồng lập pháp tại 5 bang dự kiến diễn ra vào năm 2027. Tuy nhiên, đến nay, chưa có biện pháp hạn chế xuất khẩu mới nào được công bố.

Theo Bộ Các vấn đề người tiêu dùng Ấn Độ, giá bán buôn gạo tấm bình quân trên toàn quốc đã tăng 5,3% lên 3.036 rupee/tạ trong ngày 2/11, so với mức 2.883 rupee/tạ vào ngày 10/10. Chỉ số giá bán buôn (WPI) đối với mặt hàng này cũng ghi nhận mức tăng 5,38% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 9/2026, cao hơn mức 4,37% của tháng 8, cho thấy áp lực tăng giá trong nước ngày càng lớn.

Ông Vinod Kaul, Tổng Giám đốc IREF, cho rằng việc giá gạo tấm trên thị trường quốc tế vượt 360 USD/tấn cần được theo dõi sát, trong bối cảnh mặt hàng này ngày càng đóng vai trò quan trọng như một nguyên liệu đầu vào cho ngành công nghiệp.

"Gạo tấm hiện đã trở thành nguyên liệu đầu vào quan trọng trong sản xuất ethanol, thức ăn chăn nuôi gia cầm và một số ngành công nghiệp khác. Do đó, việc giá mặt hàng này vượt 360 USD/tấn cần được đặc biệt quan tâm". 

Sự cạnh tranh giữa các ngành công nghiệp trong nước và thị trường xuất khẩu đang gây sức ép lên nguồn cung và giá cả. Nếu xu hướng này tiếp diễn, không thể loại trừ khả năng áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu gạo tấm", ông Kaul nhận định.

Chương trình mở rộng tỷ lệ phối trộn ethanol vào nhiên liệu của Ấn Độ đã thúc đẩy nhu cầu đối với các nguyên liệu đầu vào có nguồn gốc từ ngũ cốc, bao gồm gạo tấm, ngô và lượng gạo dư thừa do Tổng công ty Lương thực Ấn Độ (FCI) cung cấp.

Mặc dù chính phủ cho phép sử dụng lượng gạo dư thừa từ FCI để sản xuất ethanol, các nhà máy chưng cất thương mại vẫn thu mua nguyên liệu trên thị trường tự do. Điều này khiến họ phải cạnh tranh trực tiếp với các nhà sản xuất thức ăn chăn nuôi gia cầm và doanh nghiệp xuất khẩu gạo.

Theo IREF, áp lực nhu cầu gia tăng có thể đẩy chi phí thu mua nguyên liệu của các ngành này lên cao, qua đó làm gia tăng áp lực lạm phát trên diện rộng.

Diễn biến trên cũng cho thấy bài toán cân đối chính sách ngày càng khó khăn của Ấn Độ giữa việc thực hiện mục tiêu mở rộng phối trộn ethanol, đảm bảo nguồn cung nguyên liệu với giá hợp lý cho các ngành công nghiệp trong nước và duy trì khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu.

Rủi ro hạn chế xuất khẩu vẫn hiện hữu

Khả năng tái áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu không phải là chưa từng xảy ra. Trước đó, vào tháng 9/2022, chính phủ Ấn Độ đã cấm xuất khẩu gạo tấm do lo ngại nguồn cung trong nước không đáp ứng đủ nhu cầu. Các biện pháp hạn chế này được duy trì đến ngày 7/3/2025, khi hoạt động xuất khẩu được nối lại theo diện hàng hóa được phép xuất khẩu tự do.

Lệnh cấm trước đây cho thấy chính phủ Ấn Độ sẵn sàng can thiệp vào hoạt động thương mại gạo khi ưu tiên đảm bảo nguồn cung trong nước hơn lợi ích xuất khẩu.

Xét tổng thể, nguồn cung gạo của Ấn Độ hiện vẫn tương đối dồi dào. Sản lượng trong niên vụ 2025-2026 ước đạt mức kỷ lục 154,02 triệu tấn, tăng so với 150,18 triệu tấn của niên vụ trước. Trong năm tài chính vừa qua, nước này cũng xuất khẩu khoảng 21,57 triệu tấn gạo, tiếp tục giữ vị trí nhà xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, số liệu sản lượng tổng thể có thể chưa phản ánh đầy đủ khả năng cung ứng của từng chủng loại gạo cụ thể. Gạo tấm, sản phẩm phụ phát sinh trong quá trình xay xát, có những đặc điểm riêng về cung - cầu và hiện phải đối mặt với sự cạnh tranh từ nhiều nhóm khách hàng trong nước cũng như quốc tế.

Sự khác biệt này có thể trở nên đặc biệt quan trọng nếu nhu cầu từ các ngành công nghiệp tiếp tục tăng, ngay cả khi sản lượng gạo nói chung vẫn duy trì ở mức cao.

Khả năng tái áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu cũng có thể chịu tác động từ yếu tố chính trị, khi các cuộc bầu cử cơ quan lập pháp bang dự kiến diễn ra tại Uttar Pradesh, Punjab, Uttarakhand, Goa và Manipur trong năm 2027.

Giá lương thực và nông sản tăng cao có thể trở thành vấn đề nhạy cảm về chính trị trước thềm bầu cử, qua đó có thể khiến chính phủ chú trọng hơn đến việc đảm bảo nguồn cung trong nước và ổn định giá cả.

Ông Kaul cho biết: "Ổn định giá cả trong nước và bảo đảm đủ nguồn nguyên liệu cho sản xuất ethanol là những yếu tố quan trọng trong hoạch định chính sách. Khi các cuộc bầu cử lớn tại các bang đang đến gần, mức độ quan tâm đối với vấn đề lạm phát có thể gia tăng. Những yếu tố này kết hợp lại làm tăng khả năng chính phủ can thiệp, mặc dù hiện chưa có biện pháp hạn chế xuất khẩu mới nào được công bố", ông Kaul cho biết.

Trong bối cảnh đó, IREF đã khuyến nghị các doanh nghiệp xuất khẩu nên thận trọng khi ký kết các hợp đồng kỳ hạn, đồng thời theo dõi sát giá gạo trong nước, lượng hàng đưa ra thị trường từ các nhà máy xay xát và nhu cầu từ ngành sản xuất ethanol.

Liên đoàn cũng kêu gọi chính phủ tham vấn các bên liên quan trong ngành trước khi áp dụng bất kỳ biện pháp hạn chế mới nào và đưa ra các cơ chế chuyển tiếp hợp lý nhằm bảo vệ những hợp đồng đã ký, thư tín dụng (L/C) và các lô hàng đã cam kết giao.

Bất kỳ sự thay đổi chính sách đột ngột nào cũng có thể làm gián đoạn hoạt động thương mại, gây ảnh hưởng đến các nhà xuất khẩu và nhà máy xay xát, đồng thời làm suy giảm độ tin cậy của nguồn cung gạo Ấn Độ trên thị trường quốc tế.

"Mọi biện pháp can thiệp cần đảm bảo cân bằng giữa nhu cầu trong nước với lợi ích của nông dân, các nhà máy xay xát và doanh nghiệp xuất khẩu. Chính sách ổn định, có tính dự báo và việc bảo vệ các cam kết hiện có là những yếu tố thiết yếu để duy trì uy tín của Ấn Độ với tư cách là nhà cung cấp gạo đáng tin cậy trên thị trường toàn cầu", ông Kaul nhấn mạnh.