AI khó dẫn đến cắt giảm nhân sự hàng loạt

Tại Malaysia, báo cáo Chỉ số xu hướng việc làm năm 2025 của Microsoft chỉ ra rằng có tới 84% lãnh đạo doanh nghiệp đang cân nhắc các vai trò mới tập trung vào AI. Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý nhấn mạnh rằng việc áp dụng AI không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được tự động quyền sa thải nhân viên.

Mặc dù công nghệ có thể thay đổi cấu trúc kinh doanh, nhưng các nguyên tắc pháp lý cốt lõi về cắt giảm nhân sự vẫn phải được tuân thủ, yêu cầu người sử dụng lao động chứng minh được sự dư thừa nhân lực thực tế dựa trên các tiêu chí khách quan và công bằng.

Thực tế tại các tòa án quốc tế đã củng cố quan điểm rằng AI không thể là "lối tắt" để né tránh trách nhiệm bảo vệ người lao động. Tại Trung Quốc, Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu từng phán quyết bồi thường cho một giám sát viên bị sa thải sau khi hệ thống AI được đưa vào vận hành.

Tương tự, một tòa án lao động tại Italy đã ra lệnh tái tuyển dụng một nhân viên vì doanh nghiệp không xem xét các phương án chuyển đổi vị trí công việc phù hợp trước khi chấm dứt hợp đồng. Những tiền lệ này cho thấy việc áp dụng AI đơn thuần không thể được coi là lý do đứng độc lập để biện minh cho việc cho thôi việc.

Mặc dù AI mang lại hiệu quả vượt trội trong các nhiệm vụ xử lý dữ liệu, nhưng những yếu tố thuộc về con người như khả năng phán đoán, đạo đức và tư duy sáng tạo vẫn giữ vai trò then chốt không thể thay thế.

Do đó, thay vì coi AI thuần túy là công cụ cắt giảm chi phí, các doanh nghiệp được khuyến khích ưu tiên việc đào tạo lại hoặc nâng cao kỹ năng cho người lao động. Việc sa thải chỉ nên là phương án cuối cùng sau khi mọi nỗ lực tái bố trí nhân sự đã được thực hiện một cách trách nhiệm và minh bạch.

Sự tiến bộ không ngừng của AI đòi hỏi hệ thống pháp luật lao động phải có những bước chuyển mình mạnh mẽ để phù hợp với thực tế mới. Các tiêu chí đánh giá nhân sự cần có sự thay đổi, đặt trọng tâm vào kỹ năng và khả năng thích ứng với công nghệ của người lao động thay vì chỉ dựa vào các yếu tố truyền thống như thâm niên.

Bên cạnh đó, việc rà soát các quyền lợi về trợ cấp thôi việc là cần thiết để bảo vệ người lao động ở mọi mức thu nhập.

Theo các chuyên gia, sự trỗi dậy của AI không báo hiệu sự kết thúc của lao động con người, mà là một sự chuyển đổi về cách thức làm việc, nơi luật pháp đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sự công bằng giữa dòng chảy công nghệ.