AI đang viết lại bản đồ nhân lực ngành ngân hàng: Tổng tài sản 117% nhưng nhân sự chỉ tăng 11%

Yêu cầu đối với nguồn nhân lực ngân hàng ngày càng cao hơn

Sau nhiều năm mở rộng mạng lưới và gia tăng quy mô lao động, ngành ngân hàng đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, nơi năng suất lao động trở thành thước đo quan trọng hơn số lượng nhân sự.

Theo "Báo cáo nhân sự và xu hướng tuyển dụng ngành Ngân hàng Việt Nam: Năng suất lao động, kỹ năng số và quản trị AI giai đoạn 2020-2026" do Nhóm nghiên cứu Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng (BAV Research), Học viện Ngân hàng thực hiện, trên cơ sở dữ liệu của 28 ngân hàng thương mại, tổng tài sản trung vị của các ngân hàng tăng 117% trong giai đoạn 2020-2025, trong khi quy mô nhân sự chỉ tăng 11%.

Nhờ đó, tài sản bình quân trên mỗi lao động tăng khoảng 98%, thu nhập hoạt động trên mỗi lao động tăng 72% và lợi nhuận trước dự phòng trên mỗi lao động tăng 93%.

Đến cuối năm 2025, 28 ngân hàng trong mẫu nghiên cứu sử dụng khoảng 318.000 lao động, gần như không thay đổi so với năm trước, dù quy mô hoạt động vẫn tiếp tục mở rộng. 

Đáng chú ý, 100% ngân hàng trong mẫu khảo sát đều có tốc độ tăng tài sản cao hơn tốc độ tăng nhân sự, phản ánh xu hướng sử dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả thay vì mở rộng lực lượng lao động.

Biểu đồ tương quan trong báo cáo cho thấy nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối gồm Agribank, Vietcombank, VietinBank và BIDV tiếp tục dẫn đầu về năng suất tài sản trên mỗi lao động nhờ lợi thế quy mô và thị phần. 

Trong khi đó, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần lớn như MB, Techcombank, HDBank và VPBank vừa mở rộng quy mô nhân sự vừa duy trì tốc độ tăng năng suất cao, phản ánh chiến lược đầu tư đồng thời vào công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Báo cáo cũng ghi nhận sự phân hóa rõ nét về biến động lao động trong quý I/2026. VPBank tăng thêm 278 nhân sự, Techcombank tăng 250 người và HDBank tăng 200 người, trong khi Sacombank giảm hơn 2.700 lao động do quá trình tái cơ cấu. Một số ngân hàng khác như SHB, VIB và MB cũng ghi nhận số lượng nhân viên giảm nhẹ.

Theo PGS.TS. Trần Việt Dũng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng, Trưởng nhóm nghiên cứu, xu hướng này không đồng nghĩa vai trò của con người bị thu hẹp mà cho thấy yêu cầu đối với nguồn nhân lực ngày càng cao hơn. Khi nhiều quy trình được số hóa và tự động hóa, ngân hàng không còn cần nhiều lao động cho các công việc lặp lại mà chuyển sang tìm kiếm những nhân sự có khả năng khai thác dữ liệu, vận hành công nghệ và tham gia các hoạt động tạo giá trị cao.

AI tạo cuộc đua mới về kỹ năng, tiền lương và quản trị

Nếu như tín dụng và quản trị rủi ro vẫn là hai lĩnh vực tuyển dụng lớn nhất thì AI, dữ liệu và an ninh mạng lại là những nhóm nghề có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất.

Khảo sát 3.005 tin tuyển dụng của các ngân hàng cho thấy tín dụng và quản trị rủi ro vẫn chiếm 58,3% tổng nhu cầu tuyển dụng. Tuy nhiên, nhu cầu đối với các vị trí công nghệ đang tăng nhanh qua từng năm. Đến quý I/2026, tỷ trọng tuyển dụng nhóm trí tuệ nhân tạo và học máy tăng lên khoảng 12,4%, nhóm dữ liệu và phân tích đạt 9,3%, còn an ninh mạng đạt 6,8%.

Xu hướng này hiện tập trung ở một số ngân hàng tiên phong như MB, Techcombank và VPBank, nơi đẩy mạnh ứng dụng AI trong vận hành và phát triển ngân hàng số.

Báo cáo cũng ghi nhận hàng loạt vị trí hoàn toàn mới xuất hiện trong giai đoạn 2024-2026 như kiểm toán viên công nghệ và dữ liệu, chuyên gia kiểm định mô hình rủi ro, kiến trúc sư dữ liệu, kỹ sư AI tạo sinh, quản trị dữ liệu và chủ chương trình dữ liệu. 

Các vị trí này xuất hiện tại MB, Techcombank, VietinBank, VPBank, TPBank, VIB và ABBank, phản ánh nhu cầu ngày càng lớn về đội ngũ có khả năng kết nối giữa nghiệp vụ ngân hàng với công nghệ.

Đi cùng nhu cầu tuyển dụng là sự thay đổi về yêu cầu kỹ năng. Nếu giai đoạn 2024-2025, nhiều ngân hàng nới điều kiện bằng cấp để mở rộng nguồn ứng viên thì bước sang năm 2026, các tiêu chuẩn tuyển dụng lại được siết chặt đối với nhóm công nghệ.

Phần lớn vị trí AI và dữ liệu yêu cầu từ 3-5 năm kinh nghiệm, trong khi tỷ lệ tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp khá thấp. Riêng nhóm AI, 56% nhu cầu tuyển dụng dành cho nhân sự cấp trung, 30% cho chuyên gia cao cấp và chỉ khoảng 4% dành cho người mới vào nghề.

Sự dịch chuyển này cũng phản ánh rõ trong mặt bằng thu nhập. Theo báo cáo, ở cấp quản lý, nhân sự AI và học máy có mức lương khoảng 59 triệu đồng/tháng, nhóm dữ liệu và phân tích khoảng 56 triệu đồng/tháng, cao hơn đáng kể so với nhóm tín dụng (khoảng 30 triệu đồng/tháng). Khoảng cách này cho thấy cuộc cạnh tranh thu hút nhân sự công nghệ trong ngành ngân hàng đang ngày càng gay gắt.

Không chỉ thay đổi về tuyển dụng, AI còn đặt ra yêu cầu mới về quản trị. Báo cáo cho biết AI đã được ứng dụng khá rộng trong chăm sóc khách hàng, vận hành, chấm điểm tín dụng và phát hiện gian lận. Tuy nhiên, chỉ 5 trong số 20 ngân hàng được khảo sát công bố tương đối đầy đủ khung quản trị mô hình AI, bao gồm chính sách, quy trình kiểm định và phê duyệt mô hình.

Theo nhóm nghiên cứu, khi AI ngày càng tham gia sâu vào các quyết định liên quan đến khách hàng và quản trị rủi ro, lợi thế cạnh tranh của ngân hàng sẽ không chỉ đến từ vốn, quy mô tài sản hay mạng lưới chi nhánh.

Trong giai đoạn 2026-2028, năng lực khai thác dữ liệu, chất lượng nguồn nhân lực số và khả năng xây dựng hệ thống quản trị AI minh bạch, an toàn sẽ trở thành những yếu tố quyết định vị thế của mỗi ngân hàng trên thị trường.